Pap test a cytologia: to samo badanie pod różnymi nazwami
Jedno badanie nosi kilka nazw: pap test, rozmaz Papanicolaou, cytologia, po polsku najczęściej po prostu cytologia. Stąd połowa pytań — czy to już zrobiłam, czy trzeba jeszcze coś dorobić. Wyjaśniam, co to za badanie, jak wygląda pobranie, czym różni się od wymazu z pochwy i testu HPV oraz ile czeka się na wynik.
Pap test to po prostu cytologia
Od razu najważniejsze: to jedno i to samo badanie. Nazw przez lata uzbierało się kilka:
- pap test, pap smear, rozmaz Papanicolaou — od nazwiska lekarza Georgiosa Papanicolaou, który opracował metodę;
- cytologia, badanie cytologiczne — tak nazywa się je w skierowaniu, cenniku i rejestracji w Polsce;
- cytologia płynna, LBC — nowsza odmiana tego samego badania;
- цитология, пап-тест — tak mówią pacjentki ze Wschodu.
Czyli „miałam cytologię, a lekarz mówi o pap teście” to ta sama wizyta i ta sama szczoteczka. Drugi raz nic robić nie trzeba.
Co pokazuje
Cytologia ocenia komórki szyjki macicy: czy nie zmienił się ich kształt i jądro. Takie zmiany powstają pod wpływem wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) na długo przed jakimikolwiek dolegliwościami. Na tym polega sens badania: robi się je osobom zdrowym, żeby znaleźć to, co jeszcze nie daje objawów.
To badanie przesiewowe, a nie rozpoznanie. Wybiera osoby, którym trzeba przyjrzeć się dokładniej — i tylko tyle. Co oznacza każda linijka wyniku, opisałam w artykule o wyniku cytologii.
Równie ważne, czego cytologia nie pokazuje: grzybicy i innych infekcji, stanu jajników, mięśniaków, drożności jajowodów. Prawidłowa cytologia nie zastępuje ani badania, ani USG, jeśli coś niepokoi.
Czym różni się od wymazu i testu HPV
Trzy badania pobiera się na tym samym fotelu, w ciągu minuty, i wszystkie trzy bywają nazywane „wymazem”. Odpowiadają jednak na różne pytania:
| Badanie | Czego szuka |
|---|---|
| Cytologia (pap test) | zmienionych komórek szyjki macicy, czyli skutków działania wirusa |
| Wymaz z pochwy (biocenoza) | drobnoustrojów i stanu zapalnego w pochwie: grzybicy, waginozy. O szyjce macicy nie mówi nic |
| Test HPV (HPV HR) | samego wirusa, czyli przyczyny, przez którą komórki mogą zacząć się zmieniać |
Nie zastępują się nawzajem. Dobry wymaz z pochwy nic nie mówi o szyjce macicy, a prawidłowa cytologia — o grzybicy. Szczegółowo: o wymazie z pochwy i o teście HPV.
Szczegół praktyczny: jeśli pobierana jest cytologia płynna (LBC), test HPV wykonuje się z tej samej fiolki — nie trzeba przychodzić drugi raz. Warto zapytać o to od razu przy pobraniu.
Jak wygląda pobranie i czy boli
Pobranie trwa kilka sekund i odbywa się przy zwykłym badaniu we wziernikach: lekarz przesuwa miękką szczoteczką po powierzchni szyjki macicy i po kanale. Znieczulenie nie jest potrzebne.
Odczucie to nie ból, tylko krótki nieprzyjemny ucisk, jak przy badaniu. Przez dobę po pobraniu może pojawić się skąpe plamienie — szczoteczka zbiera powierzchowne komórki i to normalne. Niepokoić powinno krwawienie jak miesiączka; takiego być nie powinno.
Ile czeka się na wynik i co w nim będzie
W Polsce wynik jest zwykle gotowy w 7–14 dni. Przychodzi w systemie Bethesda — tym samym co na całym świecie — i składa się z trzech części: czy materiał nadaje się do oceny, co znaleziono ogólnie (zmiany zapalne, zanikowe) oraz sam wynik: NILM, ASC-US, LSIL, HSIL i inne skróty.
Omówienie wszystkich — w artykule o wyniku cytologii, a najczęstsze mają własne teksty: NILM (to norma), ASC-US oraz LSIL i HSIL.
Komu i jak często
Według aktualnych zaleceń kobietom w wieku 25–64 lat wystarcza test HPV raz na pięć lat albo cytologia raz na trzy lata — nie co roku. Częściej bada się przy obniżonej odporności, po leczeniu zmian szyjki i po nieprawidłowym wyniku. Skierowanie nie jest potrzebne; pobranie jest wliczone w wizytę, osobno płaci się tylko laboratorium.
Test HPV jest czulszy od cytologii, dlatego zalecenia stawiają go na pierwszym miejscu, a cytologię ocenia się z tej samej próbki przy wyniku dodatnim. Na wizycie zawsze mówię, co dokładnie pobieram — cytologię, test HPV czy oba.
Gdzie to zrobić
Cytologię pobieram na zwykłej wizycie w Warszawie przy ul. Głębockiej 9/U1. Skierowanie ani ubezpieczenie nie są potrzebne. Jeśli w wyniku pojawią się zmiany, kolposkopię wykonuję sama, na podstawie certyfikatu umiejętności PTGiP i państwowej certyfikacji kolposkopistów — nie trzeba szukać drugiego lekarza.
Pozostałe słowa ze skierowania i z gabinetu — w słowniczku ginekologicznym.
Krótko, w pytaniach
Pap test a cytologia — czy to to samo?
Tak. To jedno badanie pod różnymi nazwami: pap test, pap smear, rozmaz Papanicolaou, a po polsku cytologia albo badanie cytologiczne. Nie trzeba robić go dwa razy.
Co pokazuje cytologia?
Zmiany komórek szyjki macicy powstające pod wpływem wirusa HPV na długo przed objawami. To badanie przesiewowe, a nie rozpoznanie. Infekcji, stanu jajników i mięśniaków nie pokazuje.
Czym cytologia różni się od wymazu z pochwy?
Cytologia ocenia komórki szyjki macicy, a wymaz z pochwy — drobnoustroje i stan zapalny w pochwie. Nie zastępują się nawzajem: prawidłowa cytologia nic nie mówi o grzybicy, a dobry wymaz — o szyjce macicy.
Czy cytologia boli?
Nie. Pobranie trwa kilka sekund i odczuwa się je jako krótki nieprzyjemny ucisk przy zwykłym badaniu we wziernikach. Przez dobę po nim może pojawić się skąpe plamienie i to normalne.
Ile czeka się na wynik cytologii?
W Polsce zwykle 7–14 dni. Wynik przychodzi w systemie Bethesda z jednym ze skrótów: NILM, ASC-US, LSIL, HSIL i innymi.
Czy na cytologię potrzebne jest skierowanie?
Nie. Na cytologię umawia się bezpośrednio — u mnie nie są potrzebne ani skierowanie, ani ubezpieczenie. Pobranie jest częścią zwykłej wizyty.
Źródła
Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.
- Cervical screeningNHS, Wielka Brytania — jak wygląda pobranie, co się czuje i co bywa po badaniu
- WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention (2021)Światowa Organizacja Zdrowia — test HPV jako podstawowe badanie przesiewowe, odstępy między badaniami i postępowanie po wyniku dodatnim
- Cervical cancerŚwiatowa Organizacja Zdrowia — rola badań przesiewowych i dlaczego działają
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard, według którego prowadzi się opiekę w Polsce; na tych samych zasadach wydano mój certyfikat umiejętności z kolposkopii
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.