Jak czytać wynik wymazu z pochwy: czystość, leukocyty, flora
Wymaz z pochwy to jedno z najczęściej zlecanych badań w ginekologii i jedno z najczęściej źle rozumianych. Myli się go z cytologią, robi „profilaktycznie” bez dolegliwości, a potem leczy linijkę na wyniku zamiast pacjentki. Rozpiszę, co naprawdę pokazuje, kiedy jest potrzebny, jak się przygotować i co znaczą słowa na wyniku.
Co to za badanie — i czym nie jest
Wymaz z pochwy na florę to badanie mikroskopowe wydzieliny z pochwy. Materiał nanosi się na szkiełko, barwi i ocenia, co tam żyje: ile jest pałeczek kwasu mlekowego, czy są grzyby, czy są cechy waginozy bakteryjnej i stanu zapalnego. Na wyniku bywa opisany jako biocenoza pochwy albo stopień czystości pochwy.
Najczęściej myli się go z trzema innymi badaniami, które pobiera się na tym samym fotelu i które też potocznie nazywa się „wymazem”:
| Badanie | Czego szuka | Kiedy jest potrzebne |
|---|---|---|
| Wymaz na florę biocenoza, czystość pochwy | drobnoustrojów i stanu zapalnego w pochwie | przy dolegliwościach: upławy, świąd, zapach |
| Cytologia PAP-test | zmian w komórkach szyjki macicy — stanów przedrakowych | badanie przesiewowe bez dolegliwości: od 25. roku życia test HPV co pięć lat albo cytologia co trzy lata |
| Posiew z antybiogramem | jaka bakteria rośnie i na co jest wrażliwa | gdy leczenie już nie pomogło |
| PCR w kierunku zakażeń | chlamydii, rzeżączki, rzęsistka, mykoplazmy | po kontakcie bez zabezpieczenia, przy podejrzeniu choroby przenoszonej drogą płciową |
Te badania nie zastępują się nawzajem. Dobry wymaz na florę nic nie mówi o szyjce macicy, a prawidłowa cytologia — o grzybicy. Chlamydii w wymazie na florę w ogóle nie widać. O cytologii szczegółowo — w artykule jak rozumieć wynik cytologii.
Kiedy wymaz jest potrzebny, a kiedy nie
Wymaz ma sens wtedy, gdy jest pytanie, na które odpowiada:
- nietypowe upławy, świąd, pieczenie, nieprzyjemny zapach;
- leczenie nie pomogło albo dolegliwości wróciły po tygodniu–dwóch;
- przed zabiegami, przy których narzędzie przechodzi przez szyjkę: założenie wkładki, histeroskopia — stan zapalny trzeba wykluczyć wcześniej;
- w ciąży — przy dolegliwościach, a nie według kalendarza.
Jak się przygotować i jak się go pobiera
Od przygotowania zależy, czy wynik da się odczytać. Zasady są proste:
- nie w czasie miesiączki — krew sprawia, że preparatu nie da się ocenić;
- przez 2–3 dni — żadnych globulek, kremów, żeli ani lubrykantów dopochwowych;
- bez irygacji i bez podmywania środkiem antyseptycznym — wystarczy woda;
- dobę wcześniej — bez współżycia;
- jeśli trwa leczenie — dokończyć je i przyjść tydzień po zakończeniu.
Samo pobranie trwa kilka sekund: podczas badania we wziernikach lekarz przeciąga jałową szczoteczką lub wymazówką po ścianie pochwy. To nie boli. Materiał pobieram na tej samej wizycie, nie trzeba przyjeżdżać drugi raz. Pobranie wchodzi w cenę wizyty, laboratorium opłaca się osobno — cena zależy od laboratorium i zakresu badania.
Jak czytać wynik
Laboratoria piszą różnie, ale wszędzie ocenia się to samo. Normy są orientacyjne: każde laboratorium ma własne wartości referencyjne, wydrukowane obok wyniku.
| Na wyniku | Norma | Co znaczy odchylenie |
|---|---|---|
| Pałeczki kwasu mlekowego | liczne, przeważają | mało lub brak — flora przesunięta, najczęściej waginoza |
| Leukocyty | pojedyncze, zwykle do 10–15 w polu widzenia | dużo — cecha stanu zapalnego, ale nie rozpoznanie |
| Komórki nabłonka płaskiego | obecne, w umiarkowanej ilości | same w sobie o niczym nie świadczą |
| Komórki jeżowe clue cells | brak | typowa cecha waginozy bakteryjnej |
| Ziarenkowce, flora mieszana | brak lub nieliczne | liczne przy małej liczbie pałeczek — zaburzenie flory |
| Grzyby drożdżopodobne, strzępki | brak | kandydoza — grzybica pochwy |
| Rzęsistek pochwowy | brak | rzęsistkowica, leczy się oboje partnerów |
Jeśli na wyniku jest „dwoinek rzeżączki nie stwierdzono”, nie jest to zaświadczenie o braku rzeżączki. U kobiet łatwo ją przeoczyć pod mikroskopem; wiarygodnie wykrywa ją dopiero PCR.
Stopień czystości pochwy i skala Nugenta
Często wynik sprowadza się do jednej liczby. W polskich laboratoriach to stopień czystości pochwy, w praktyce międzynarodowej — skala Nugenta, referencyjna metoda laboratoryjna rozpoznawania waginozy.
| Stopień czystości | Co widać | Jak to rozumieć |
|---|---|---|
| I | prawie wyłącznie pałeczki kwasu mlekowego, bez leukocytów | norma |
| II | mniej pałeczek, pojedyncze leukocyty i inne bakterie | wariant normy |
| III | mało pałeczek, dużo leukocytów i innej flory | stan zapalny albo waginoza — potrzebne badanie |
| IV | brak pałeczek, dużo leukocytów i flory chorobotwórczej | nasilony stan zapalny |
W skali Nugenta: 0–3 punkty — norma, 4–6 — flora pośrednia, 7–10 — waginoza bakteryjna.
Kiedy liczby na wyniku nie są powodem do leczenia
Leczy się pacjentkę, a nie wymaz. Oto co najczęściej prowadzi do zbędnych kuracji:
- Leukocyty nieco powyżej normy bez dolegliwości. Ich liczba zmienia się z fazą cyklu, po współżyciu i przy ektopii szyjki. Bez objawów to powód, żeby obejrzeć, a nie żeby przepisać antybiotyk;
- Gardnerella w posiewie. Żyje w pochwie wielu zdrowych kobiet. Właśnie dlatego posiew w jej kierunku nie jest zalecany jako metoda diagnostyczna: waginozę rozpoznaje się na podstawie preparatu i objawów, a nie samego wyhodowania;
- Ureaplazma i Mycoplasma hominis. Część zwykłej flory — rutynowo ich się nie szuka i bez dolegliwości nie leczy;
- Nieliczne ziarenkowce przy dużej liczbie pałeczek. To norma.
I odwrotnie: jeśli są dolegliwości, a wymaz jest dobry, nie znaczy to, że „nic nie ma”. Świąd bywa objawem zapalenia skóry albo uczulenia na kosmetyki do higieny intymnej, a chorób przenoszonych drogą płciową wymaz na florę nie wykrywa.
Jeśli wymaz wyszedł źle
Wynik omawia się razem z badaniem i dolegliwościami. Grzybicę leczy się lekami przeciwgrzybiczymi, waginozę — antybiotykami, a pomylenie jednego z drugim to najczęstsza przyczyna, dla której „nic nie pomaga”. Jak je odróżnić po objawach — w artykule o upławach.
Jeśli leczenie już było i nie pomogło, do wymazu dołącza się posiew z antybiogramem i leczy według wyniku, a nie na ślepo. Wymaz kontrolny robi się nie wcześniej niż tydzień po zakończeniu kuracji.
Wizyty w Warszawie przy ul. Głębockiej 9/U1, po polsku, ukraińsku i rosyjsku. Konsultacja z badaniem i pobraniem wymazu kosztuje 290 zł, badanie laboratoryjne płaci się osobno. Skierowanie ani ubezpieczenie nie są potrzebne. Jak leczę nawracające infekcje — na stronie leczenie infekcji.
Krótko, w pytaniach
Co pokazuje wymaz z pochwy?
Jakie drobnoustroje żyją w pochwie i czy jest stan zapalny: ile jest pałeczek kwasu mlekowego, czy są grzyby, komórki jeżowe typowe dla waginozy, rzęsistek i ile jest leukocytów. Nie pokazuje stanu szyjki macicy ani zakażeń takich jak chlamydia — do tego służą cytologia i PCR.
Czym wymaz z pochwy różni się od cytologii?
Wymaz na florę szuka drobnoustrojów i stanu zapalnego w pochwie i jest potrzebny przy dolegliwościach. Cytologia ocenia komórki szyjki macicy pod kątem zmian przedrakowych i jest badaniem przesiewowym u kobiet bez dolegliwości — obok testu HPV. Jedno nie zastępuje drugiego.
Czym badanie czystości pochwy różni się od posiewu?
Czystość pochwy ocenia się pod mikroskopem, wynik jest zwykle następnego dnia i daje ogólny obraz. Posiew hoduje bakterie i sprawdza, na jakie leki są wrażliwe; wykonuje się go, gdy leczenie już nie pomogło.
Ile leukocytów w wymazie z pochwy to norma?
W pochwie zwykle do 10–15 w polu widzenia, ale każde laboratorium ma własną normę podaną na wyniku. Niewielkie przekroczenie bez dolegliwości nie jest powodem do antybiotyku: liczba leukocytów zmienia się z cyklem i po współżyciu.
Jak przygotować się do wymazu z pochwy?
Nie w czasie miesiączki, przez 2–3 dni bez globulek, kremów i lubrykantów, bez irygacji, dobę wcześniej bez współżycia. Jeśli trwa leczenie, wymaz robi się tydzień po jego zakończeniu.
Źródła
Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.
- Bacterial Vaginosis — STI Treatment GuidelinesCDC, USA — kryteria rozpoznania: pH, komórki jeżowe, skala Nugenta; dlaczego nie zleca się posiewu w kierunku Gardnerella
- Sexually transmitted infections (STIs)Światowa Organizacja Zdrowia — których zakażeń szuka się osobnymi testami, a nie wymazem na florę
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard, według którego prowadzi się opiekę w Polsce; na tych samych zasadach wydano mój certyfikat umiejętności
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.
