Wymaz z pochwy: co pokazuje i jak czytać wynik

Co to za badanie — i czym nie jest

Wymaz z pochwy na florę to badanie mikroskopowe wydzieliny z pochwy. Materiał nanosi się na szkiełko, barwi i ocenia, co tam żyje: ile jest pałeczek kwasu mlekowego, czy są grzyby, czy są cechy waginozy bakteryjnej i stanu zapalnego. Na wyniku bywa opisany jako biocenoza pochwy albo stopień czystości pochwy.

Najczęściej myli się go z trzema innymi badaniami, które pobiera się na tym samym fotelu i które też potocznie nazywa się „wymazem”:

Badanie	Czego szuka	Kiedy jest potrzebne
Wymaz na florę biocenoza, czystość pochwy	drobnoustrojów i stanu zapalnego w pochwie	przy dolegliwościach: upławy, świąd, zapach
Cytologia PAP-test	zmian w komórkach szyjki macicy — stanów przedrakowych	badanie przesiewowe co trzy lata od 25. roku życia, bez dolegliwości
Posiew z antybiogramem	jaka bakteria rośnie i na co jest wrażliwa	gdy leczenie już nie pomogło
PCR w kierunku zakażeń	chlamydii, rzeżączki, rzęsistka, mykoplazmy	po kontakcie bez zabezpieczenia, przy podejrzeniu choroby przenoszonej drogą płciową

Te badania nie zastępują się nawzajem. Dobry wymaz na florę nic nie mówi o szyjce macicy, a prawidłowa cytologia — o grzybicy. Chlamydii w wymazie na florę w ogóle nie widać. O cytologii szczegółowo — w artykule jak rozumieć wynik cytologii.

Kiedy wymaz jest potrzebny, a kiedy nie

Wymaz ma sens wtedy, gdy jest pytanie, na które odpowiada:

nietypowe upławy, świąd, pieczenie, nieprzyjemny zapach;
leczenie nie pomogło albo dolegliwości wróciły po tygodniu–dwóch;
przed zabiegami, przy których narzędzie przechodzi przez szyjkę: założenie wkładki, histeroskopia — stan zapalny trzeba wykluczyć wcześniej;
w ciąży — przy dolegliwościach, a nie według kalendarza.

Jak się przygotować i jak się go pobiera

Od przygotowania zależy, czy wynik da się odczytać. Zasady są proste:

nie w czasie miesiączki — krew sprawia, że preparatu nie da się ocenić;
przez 2–3 dni — żadnych globulek, kremów, żeli ani lubrykantów dopochwowych;
bez irygacji i bez podmywania środkiem antyseptycznym — wystarczy woda;
dobę wcześniej — bez współżycia;
jeśli trwa leczenie — dokończyć je i przyjść tydzień po zakończeniu.

Samo pobranie trwa kilka sekund: podczas badania we wziernikach lekarz przeciąga jałową szczoteczką lub wymazówką po ścianie pochwy. To nie boli. Materiał pobieram na tej samej wizycie, nie trzeba przyjeżdżać drugi raz. Pobranie wchodzi w cenę wizyty, laboratorium opłaca się osobno — cena zależy od laboratorium i zakresu badania.

Jak czytać wynik

Laboratoria piszą różnie, ale wszędzie ocenia się to samo. Normy są orientacyjne: każde laboratorium ma własne wartości referencyjne, wydrukowane obok wyniku.

Na wyniku	Norma	Co znaczy odchylenie
Pałeczki kwasu mlekowego	liczne, przeważają	mało lub brak — flora przesunięta, najczęściej waginoza
Leukocyty	pojedyncze, zwykle do 10–15 w polu widzenia	dużo — cecha stanu zapalnego, ale nie rozpoznanie
Komórki nabłonka płaskiego	obecne, w umiarkowanej ilości	same w sobie o niczym nie świadczą
Komórki jeżowe clue cells	brak	typowa cecha waginozy bakteryjnej
Ziarenkowce, flora mieszana	brak lub nieliczne	liczne przy małej liczbie pałeczek — zaburzenie flory
Grzyby drożdżopodobne, strzępki	brak	kandydoza — grzybica pochwy
Rzęsistek pochwowy	brak	rzęsistkowica, leczy się oboje partnerów

Jeśli na wyniku jest „dwoinek rzeżączki nie stwierdzono”, nie jest to zaświadczenie o braku rzeżączki. U kobiet łatwo ją przeoczyć pod mikroskopem; wiarygodnie wykrywa ją dopiero PCR.

Stopień czystości pochwy i skala Nugenta

Często wynik sprowadza się do jednej liczby. W polskich laboratoriach to stopień czystości pochwy, w praktyce międzynarodowej — skala Nugenta, referencyjna metoda laboratoryjna rozpoznawania waginozy.

Stopień czystości	Co widać	Jak to rozumieć
I	prawie wyłącznie pałeczki kwasu mlekowego, bez leukocytów	norma
II	mniej pałeczek, pojedyncze leukocyty i inne bakterie	wariant normy
III	mało pałeczek, dużo leukocytów i innej flory	stan zapalny albo waginoza — potrzebne badanie
IV	brak pałeczek, dużo leukocytów i flory chorobotwórczej	nasilony stan zapalny

W skali Nugenta: 0–3 punkty — norma, 4–6 — flora pośrednia, 7–10 — waginoza bakteryjna.

Kiedy liczby na wyniku nie są powodem do leczenia

Leczy się pacjentkę, a nie wymaz. Oto co najczęściej prowadzi do zbędnych kuracji:

Leukocyty nieco powyżej normy bez dolegliwości. Ich liczba zmienia się z fazą cyklu, po współżyciu i przy ektopii szyjki. Bez objawów to powód, żeby obejrzeć, a nie żeby przepisać antybiotyk;
Gardnerella w posiewie. Żyje w pochwie wielu zdrowych kobiet. Właśnie dlatego posiew w jej kierunku nie jest zalecany jako metoda diagnostyczna: waginozę rozpoznaje się na podstawie preparatu i objawów, a nie samego wyhodowania;
Ureaplazma i Mycoplasma hominis. Część zwykłej flory — rutynowo ich się nie szuka i bez dolegliwości nie leczy;
Nieliczne ziarenkowce przy dużej liczbie pałeczek. To norma.

I odwrotnie: jeśli są dolegliwości, a wymaz jest dobry, nie znaczy to, że „nic nie ma”. Świąd bywa objawem zapalenia skóry albo uczulenia na kosmetyki do higieny intymnej, a chorób przenoszonych drogą płciową wymaz na florę nie wykrywa.

Jeśli wymaz wyszedł źle

Wynik omawia się razem z badaniem i dolegliwościami. Grzybicę leczy się lekami przeciwgrzybiczymi, waginozę — antybiotykami, a pomylenie jednego z drugim to najczęstsza przyczyna, dla której „nic nie pomaga”. Jak je odróżnić po objawach — w artykule o upławach.

Jeśli leczenie już było i nie pomogło, do wymazu dołącza się posiew z antybiogramem — zwykle 60–130 zł — i leczy według wyniku, a nie na ślepo. Wymaz kontrolny robi się nie wcześniej niż tydzień po zakończeniu kuracji.

Wizyty w Warszawie przy ul. Głębockiej 9, po polsku, ukraińsku i rosyjsku. Skierowanie ani ubezpieczenie w NFZ nie są potrzebne.

Krótko, w pytaniach

Co pokazuje wymaz z pochwy?

Jakie drobnoustroje żyją w pochwie i czy jest stan zapalny: ile jest pałeczek kwasu mlekowego, czy są grzyby, komórki jeżowe typowe dla waginozy, rzęsistek i ile jest leukocytów. Nie pokazuje stanu szyjki macicy ani zakażeń takich jak chlamydia — do tego służą cytologia i PCR.

Czym wymaz z pochwy różni się od cytologii?

Wymaz na florę szuka drobnoustrojów i stanu zapalnego w pochwie i jest potrzebny przy dolegliwościach. Cytologia ocenia komórki szyjki macicy pod kątem zmian przedrakowych i jest badaniem przesiewowym co trzy lata, bez dolegliwości. Jedno nie zastępuje drugiego.

Czym badanie czystości pochwy różni się od posiewu?

Czystość pochwy ocenia się pod mikroskopem, wynik jest zwykle następnego dnia i daje ogólny obraz. Posiew hoduje bakterie i sprawdza, na jakie leki są wrażliwe; wykonuje się go, gdy leczenie już nie pomogło.

Ile leukocytów w wymazie z pochwy to norma?

W pochwie zwykle do 10–15 w polu widzenia, ale każde laboratorium ma własną normę podaną na wyniku. Niewielkie przekroczenie bez dolegliwości nie jest powodem do antybiotyku: liczba leukocytów zmienia się z cyklem i po współżyciu.

Jak przygotować się do wymazu z pochwy?

Nie w czasie miesiączki, przez 2–3 dni bez globulek, kremów i lubrykantów, bez irygacji, dobę wcześniej bez współżycia. Jeśli trwa leczenie, wymaz robi się tydzień po jego zakończeniu.

Źródła

Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.

Bacterial Vaginosis — STI Treatment GuidelinesCDC, USA — kryteria rozpoznania: pH, komórki jeżowe, skala Nugenta; dlaczego nie zleca się posiewu w kierunku Gardnerella
Sexually transmitted infections (STIs)Światowa Organizacja Zdrowia — których zakażeń szuka się osobnymi testami, a nie wymazem na florę
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard, według którego prowadzi się opiekę w Polsce; na tych samych zasadach wydano mój certyfikat umiejętności

Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.

Wymaz z pochwy: co pokazuje i jak rozumieć wynik