Test HPV: dla kogo i co znaczy wynik dodatni
O HPV pyta się w dwóch sytuacjach: kiedy wirus został wykryty i zrobiło się strasznie, oraz kiedy trzeba ustalić, czy w ogóle się badać. Rozpiszę obie: co znaczy wynik dodatni, czym test różni się od cytologii, komu i od jakiego wieku jest potrzebny i co robi się dalej.
Jeśli HPV już wykryto
Trzy rzeczy warte poznania, zanim przeczyta Pani resztę:
- Wynik dodatni to nie choroba. Znaczy, że wirus jest obecny teraz. Chorobą są zmiany komórek, które może wywołać — ale nie musi;
- HPV ma ogromna liczba osób. Większość kobiet i mężczyzn współżyjących spotyka się z nim przynajmniej raz;
- Organizm najczęściej radzi sobie sam. Około dziewięciu zakażeń na dziesięć ustępuje bez leczenia w ciągu roku–dwóch.
Zagrożeniem nie jest sam fakt zakażenia, tylko jego przetrwanie: jeśli ten sam typ wysokiego ryzyka utrzymuje się latami, komórki szyjki mają czas się zmienić. Dlatego po wyniku dodatnim liczy się nie strach, tylko kontrola w wyznaczonym terminie.
Co to za wirus
Wirus brodawczaka ludzkiego to nie jeden wirus, tylko duża grupa: znanych jest około 200 typów. Dla ginekologii istotne są dwie podgrupy:
- typy wysokiego ryzyka — około czternastu, a wśród nich najważniejsze 16 i 18: odpowiadają za mniej więcej 70% przypadków raka szyjki macicy. To ich szuka test „HPV HR”;
- typy niskiego ryzyka, przede wszystkim 6 i 11: wywołują kłykciny kończyste, ale nie raka.
Wirus przenosi się drogą kontaktów seksualnych, także bez penetracji. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko przeniesienia, ale go nie znosi: wirus bytuje również na skórze, której prezerwatywa nie zakrywa.
Do zakażenia mogło dojść wiele lat temu. Wynik dodatni nie mówi nic o tym, kiedy i od kogo — i nie jest dowodem niczyjej niewierności. Wirus potrafi latami nie dawać żadnych objawów.
Czym test HPV różni się od cytologii
| Cytologia | Test HPV | |
|---|---|---|
| Czego szuka | zmienionych komórek | DNA wirusa |
| Co mówi | zmiany już się zaczęły | czy jest przyczyna, przez którą mogą się zacząć |
| Czułość | niższa | wyższa |
| Jak się pobiera | szczoteczką z szyjki macicy | tą samą szczoteczką, często z tej samej fiolki |
| Odstęp przy wyniku prawidłowym | co 3 lata | co 5 lat |
| Od jakiego wieku | od 25 roku życia | zwykle od 30 roku życia |
Różnica co do istoty: cytologia widzi skutek, test HPV — przyczynę. Dlatego praktyka światowa przechodzi stopniowo na test HPV jako badanie przesiewowe, a cytologię zostawia jako badanie uzupełniające. W Polsce to przejście trwa.
Osobna korzyść praktyczna: jeśli cytologia była płynna, test HPV wykonuje się z tej samej fiolki. Nie trzeba przychodzić drugi raz — warto ustalić to od razu przy pobraniu.
Komu i kiedy
- Jako przesiew — kobietom od 30 roku życia, co pięć lat, jeśli wynik jest ujemny. Przed trzydziestką wirusa wykrywa się często, a ustępuje sam, więc test w tym wieku przynosi dużo niepotrzebnego niepokoju;
- Po wyniku ASC-US w cytologii — w każdym wieku. To najczęstszy powód wykonania testu: rozstrzyga, czy potrzebna jest kolposkopia. Szczegóły w artykule o tym, co oznacza wynik cytologii;
- Po leczeniu zmian szyjki macicy — jako kontrola, czy wirus ustąpił razem z nimi;
- Przy obniżonej odporności — częściej, według indywidualnego planu.
Zasady pobrania są te same, co przy cytologii: nie w trakcie miesiączki, na 48 godzin bez współżycia, globulek, kremów i irygacji.
Co oznacza wynik
| Wynik | Co znaczy | Co się robi |
|---|---|---|
| Ujemny | nie ma wirusa wysokiego ryzyka | kolejny przesiew za 5 lat |
| Dodatni, typ inny niż 16 i 18, cytologia prawidłowa | wirus jest, zmian jeszcze nie ma | powtórzenie testu z cytologią za 12 miesięcy |
| Dodatni, typ 16 albo 18 | najgroźniejsze typy | kolposkopia, nawet przy prawidłowej cytologii |
| Dodatni + zmiany w cytologii | jest i przyczyna, i pierwsze skutki | kolposkopia |
Warto zauważyć: w dwóch przypadkach na cztery wynik dodatni prowadzi nie do zabiegu, tylko do powtórzenia za rok. To właśnie jest właściwa reakcja na HPV — nie leczyć wirusa, tylko sprawdzać, czy ustąpi sam.
Wiele laboratoriów podaje nie tylko „jest / nie ma”, ale też genotypowanie — który typ wykryto. Ta pozycja jest istotna: oddziela 16 i 18 od pozostałych i wprost decyduje o dalszym postępowaniu.
Szczepienie
Szczepionka przeciw HPV chroni przed zakażeniem typami, których jeszcze Pani nie ma. Dziewięciowalentna obejmuje 16, 18 i siedem kolejnych typów, w tym 6 i 11 wywołujące kłykciny.
W Polsce działa bezpłatny program szczepień przeciw HPV dla nastolatków — ramy wiekowe programu się zmieniały, aktualne warto sprawdzić u pediatry albo w punkcie szczepień. Osoby dorosłe mogą zaszczepić się odpłatnie.
Dwa wyjaśnienia, o które pyta się najczęściej:
- Szczepionka nie leczy. Jeśli wirus już jest, nie usunie go. Sens szczepienia w wieku dorosłym to ochrona przed typami, z którymi nie było kontaktu, i przed ponownym zakażeniem;
- Szczepionka nie zwalnia z przesiewu. Obejmuje najważniejsze typy, ale nie wszystkie, więc cytologię trzeba robić dalej.
A mężczyźni?
Pytanie pada często, a uczciwa odpowiedź brzmi: rutynowego testu na HPV dla mężczyzn nie ma. Nie istnieje zatwierdzone badanie przesiewowe, bo nie ma ani dogodnego miejsca pobrania, ani udowodnionej korzyści z takiego sprawdzania.
Sens ma natomiast konsultacja urologiczna lub dermatologiczna, jeśli pojawiły się kłykciny, oraz szczepienie — działa również u mężczyzn, chroniąc przed kłykcinami i częścią nowotworów.
Wniosek praktyczny dla pary: jeśli u kobiety wykryto HPV, nie ma gdzie ani po co badać partnera „na wirusa”. Nie zmienia to postępowania ani u niej, ani u niego.
Gdzie wykonać w Warszawie
Materiał pobieram na wizycie w Warszawie przy ul. Głębockiej 9, razem z cytologią albo osobno. Pobranie wchodzi w cenę wizyty, osobno płaci się tylko za laboratorium: test na HPV wysokiego ryzyka w Warszawie zwykle 150–300 złotych, cenę podaje laboratorium.
Skierowanie i ubezpieczenie NFZ nie są potrzebne, numer PESEL nie jest wymagany. Wizyty po polsku, rosyjsku i ukraińsku.
Jeśli wynik będzie dodatni i potrzebna okaże się kolposkopia — wykonuję ją na miejscu. Mam certyfikat umiejętności PTGiP z kolposkopii i państwową certyfikację kolposkopistów, więc drugiego adresu szukać nie trzeba.
Krótko, w pytaniach
Co oznacza dodatni wynik testu HPV?
Że wirus wysokiego ryzyka jest obecny teraz. To nie choroba ani rozpoznanie: około dziewięciu zakażeń na dziesięć ustępuje samo w ciągu roku–dwóch. Zagrożeniem jest zakażenie przetrwałe tym samym typem przez kilka lat, dlatego po wyniku dodatnim potrzebna jest kontrola w terminie, a nie panika.
Czym test HPV różni się od cytologii?
Cytologia szuka już zmienionych komórek, test HPV — DNA wirusa, czyli przyczyny, przez którą komórki mogą się zmienić. Test jest czulszy i przy wyniku ujemnym powtarza się co pięć lat, cytologia — co trzy. Materiał pobiera się tą samą szczoteczką, a przy cytologii płynnej — z jednej fiolki.
Czy HPV się leczy?
Preparaty usuwające wirusa brodawczaka nie istnieją. Leczy się nie wirusa, tylko zmiany, które zdążył wywołać: zmiany szyjki macicy — kolposkopią i w razie potrzeby usunięciem zmienionego fragmentu, kłykciny — miejscowo. Globulki, „immunomodulatory” i wlewy na samego wirusa nie działają.
Czy trzeba zbadać partnera, jeśli wykryto u mnie HPV?
Zatwierdzonego testu na HPV dla mężczyzn nie ma, a badanie partnera nie zmieni postępowania ani u Pani, ani u niego. Sens ma konsultacja, jeśli pojawiły się kłykciny, oraz szczepienie. Wynik dodatni nie mówi też nic o tym, kiedy doszło do zakażenia: wirus potrafi latami nie dawać objawów.
Ile kosztuje test HPV w Warszawie?
Pobranie materiału wchodzi w cenę wizyty, osobno opłaca się tylko badanie laboratoryjne — zwykle 150–300 złotych za test na typy wysokiego ryzyka. Dokładną cenę podaje laboratorium. Skierowanie i ubezpieczenie NFZ nie są potrzebne.
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.
