Dodatni test HPV: co znaczy, komu potrzebny jest test i co dalej
O HPV pyta się w dwóch sytuacjach: kiedy wirus został wykryty i pojawił się strach, oraz kiedy trzeba ustalić, czy w ogóle się badać. Rozpiszę obie: co znaczy wynik dodatni, czym test różni się od cytologii, komu i od jakiego wieku jest potrzebny i co robi się dalej.
Jeśli HPV już wykryto
Trzy rzeczy warte poznania, zanim przeczyta Pani resztę:
- Wynik dodatni to nie choroba. Znaczy, że wirus jest obecny teraz. Chorobą są zmiany komórek, które może wywołać — ale nie musi;
- Z HPV styka się większość ludzi. Większość kobiet i mężczyzn współżyjących spotyka się z nim przynajmniej raz;
- Organizm najczęściej radzi sobie sam. Około dziewięciu zakażeń na dziesięć ustępuje bez leczenia w ciągu roku–dwóch.
Zagrożeniem nie jest sam fakt zakażenia, tylko jego przetrwanie: jeśli ten sam typ wysokiego ryzyka utrzymuje się latami, komórki szyjki mają czas się zmienić. Dlatego po wyniku dodatnim liczy się nie strach, tylko kontrola w wyznaczonym terminie.
Co to za wirus
Wirus brodawczaka ludzkiego to nie jeden wirus, tylko duża grupa: znanych jest około 200 typów. Dla ginekologii istotne są dwie podgrupy:
- typy wysokiego ryzyka — około czternastu, a wśród nich najważniejsze 16 i 18: odpowiadają za mniej więcej 70% przypadków raka szyjki macicy. To ich szuka test „HPV HR”;
- typy niskiego ryzyka, przede wszystkim 6 i 11: wywołują kłykciny kończyste, ale nie raka.
Wirus przenosi się drogą kontaktów seksualnych, także bez penetracji. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko przeniesienia, ale go nie eliminuje: wirus bytuje również na skórze, której prezerwatywa nie zakrywa.
Do zakażenia mogło dojść wiele lat temu. Wynik dodatni nie mówi nic o tym, kiedy i od kogo — i nie jest dowodem niczyjej niewierności. Wirus potrafi latami nie dawać żadnych objawów.
Czym test HPV różni się od cytologii
| Cytologia | Test HPV | |
|---|---|---|
| Czego szuka | zmienionych komórek | DNA wirusa |
| Co mówi | zmiany już się zaczęły | czy jest przyczyna, przez którą mogą się zacząć |
| Czułość | niższa | wyższa |
| Jak się pobiera | szczoteczką z szyjki macicy | tą samą szczoteczką, często z tej samej fiolki |
| Odstęp przy wyniku prawidłowym | co 3 lata | co 5 lat |
| Od jakiego wieku | od 25 roku życia | w Polsce od 25 roku życia, w części krajów od 30 |
Różnica co do istoty: cytologia widzi skutek, test HPV — przyczynę. Dlatego aktualne zalecenia — WHO i polskich towarzystw naukowych — stawiają test HPV na pierwszym miejscu, a cytologię zostawiają do oceny wyniku dodatniego.
Osobna korzyść praktyczna: jeśli cytologia była płynna, test HPV wykonuje się z tej samej fiolki. Nie trzeba przychodzić drugi raz — warto ustalić to od razu przy pobraniu.
Komu i kiedy
- Jako przesiew — co pięć lat, jeśli wynik jest ujemny; w Polsce zaleca się go kobietom w wieku 25–64 lat. U młodych kobiet wirusa wykrywa się często i zwykle ustępuje sam, dlatego wynik dodatni przed trzydziestką tym bardziej nie jest powodem do paniki;
- Po wyniku ASC-US w cytologii — w każdym wieku. To najczęstszy powód wykonania testu: rozstrzyga, czy potrzebna jest kolposkopia. Szczegóły w artykule o tym, co oznacza wynik cytologii;
- Po leczeniu zmian szyjki macicy — jako kontrola, czy wirus ustąpił razem z nimi;
- Przy obniżonej odporności — częściej, według indywidualnego planu.
Zasady pobrania są te same, co przy cytologii: nie w trakcie miesiączki, na 48 godzin bez współżycia, globulek, kremów i irygacji.
Co oznacza wynik
| Wynik | Co znaczy | Co się robi |
|---|---|---|
| Ujemny | nie ma wirusa wysokiego ryzyka | kolejny przesiew za 5 lat |
| Dodatni, typ inny niż 16 i 18, cytologia prawidłowa | wirus jest, zmian jeszcze nie ma | powtórzenie testu z cytologią za 12 miesięcy |
| Dodatni, typ 16 albo 18 | najgroźniejsze typy | kolposkopia, nawet przy prawidłowej cytologii |
| Dodatni + zmiany w cytologii | jest i przyczyna, i pierwsze skutki | kolposkopia |
Warto zauważyć: przy najczęstszym wyniku dodatnim — typ inny niż 16 i 18 i prawidłowa cytologia — nie robi się nic poza powtórzeniem testu za rok. To właśnie jest właściwa reakcja na HPV — nie leczyć wirusa, tylko sprawdzać, czy ustąpi sam.
Wiele laboratoriów podaje nie tylko „jest / nie ma”, ale też genotypowanie — który typ wykryto. Ta pozycja jest istotna: oddziela 16 i 18 od pozostałych i wprost decyduje o dalszym postępowaniu.
Szczepienie
Szczepionka przeciw HPV chroni przed zakażeniem typami, których jeszcze Pani nie ma. Dziewięciowalentna obejmuje 16, 18 i siedem kolejnych typów, w tym 6 i 11 wywołujące kłykciny.
Najwięcej daje szczepienie w wieku nastoletnim, przed rozpoczęciem współżycia. Dorosłe kobiety także mogą się zaszczepić — czy w Pani wieku i sytuacji ma to sens, warto omówić na wizycie.
Dwa wyjaśnienia, o które pyta się najczęściej:
- Szczepionka nie leczy. Jeśli wirus już jest, nie usunie go. Sens szczepienia w wieku dorosłym to ochrona przed typami, z którymi nie było kontaktu, i przed ponownym zakażeniem;
- Szczepionka nie zwalnia z przesiewu. Obejmuje najważniejsze typy, ale nie wszystkie, więc badania przesiewowe trzeba robić dalej.
A mężczyźni?
Pytanie pada często, a uczciwa odpowiedź brzmi: rutynowego testu na HPV dla mężczyzn nie ma. Nie istnieje zatwierdzone badanie przesiewowe, bo nie ma ani dogodnego miejsca pobrania, ani udowodnionej korzyści z takiego sprawdzania.
Sens ma natomiast konsultacja urologiczna lub dermatologiczna, jeśli pojawiły się kłykciny, oraz szczepienie — działa również u mężczyzn, chroniąc przed kłykcinami i częścią nowotworów.
Wniosek praktyczny dla pary: jeśli u kobiety wykryto HPV, nie ma gdzie ani po co badać partnera „na wirusa”. Nie zmienia to postępowania ani u niej, ani u niego.
Gdzie wykonać w Warszawie
Materiał pobieram na wizycie w Warszawie przy ul. Głębockiej 9/U1, razem z cytologią albo osobno. Pobranie wchodzi w cenę wizyty (konsultacja — 290 zł), osobno płaci się tylko za laboratorium. Cenę testu HPV i genotypowania podaję na wizycie albo przez telefon — zależy od laboratorium i liczby oznaczanych typów.
Skierowanie i ubezpieczenie nie są potrzebne — wystarczy numer PESEL albo dokument tożsamości.
Jeśli wynik będzie dodatni i potrzebna okaże się kolposkopia — wykonuję ją na miejscu. Mam certyfikat umiejętności PTGiP z kolposkopii i państwową certyfikację kolposkopistów, więc drugiego adresu szukać nie trzeba.
Krótko, w pytaniach
Co oznacza dodatni wynik testu HPV?
Że wirus wysokiego ryzyka jest obecny teraz. To nie choroba ani rozpoznanie: około dziewięciu zakażeń na dziesięć ustępuje samo w ciągu roku–dwóch. Zagrożeniem jest zakażenie przetrwałe tym samym typem przez kilka lat, dlatego po wyniku dodatnim potrzebna jest kontrola w terminie, a nie panika.
Czym test HPV różni się od cytologii?
Cytologia szuka już zmienionych komórek, test HPV — DNA wirusa, czyli przyczyny, przez którą komórki mogą się zmienić. Test jest czulszy i przy wyniku ujemnym powtarza się co pięć lat, cytologia — co trzy. Materiał pobiera się tą samą szczoteczką, a przy cytologii płynnej — z jednej fiolki.
Czy HPV się leczy?
Preparaty usuwające wirusa brodawczaka nie istnieją. Leczy się nie wirusa, tylko zmiany, które zdążył wywołać: zmiany szyjki macicy — kolposkopią i w razie potrzeby usunięciem zmienionego fragmentu, kłykciny — miejscowo. Globulki, „immunomodulatory” i wlewy na samego wirusa nie działają.
Czy trzeba zbadać partnera, jeśli wykryto u mnie HPV?
Zatwierdzonego testu na HPV dla mężczyzn nie ma, a badanie partnera nie zmieni postępowania ani u Pani, ani u niego. Sens ma konsultacja, jeśli pojawiły się kłykciny, oraz szczepienie. Wynik dodatni nie mówi też nic o tym, kiedy doszło do zakażenia: wirus potrafi latami nie dawać objawów.
Ile kosztuje test HPV?
Pobranie materiału wchodzi w cenę wizyty, osobno opłaca się tylko badanie laboratoryjne. Cenę testu HPV i genotypowania podaję na wizycie albo przez telefon — zależy od laboratorium i liczby oznaczanych typów. Skierowanie i ubezpieczenie nie są potrzebne.
Źródła
Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.
- WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention (2021)Światowa Organizacja Zdrowia — test HPV jako podstawowe badanie przesiewowe, odstępy między badaniami i postępowanie po wyniku dodatnim
- Human papillomavirus and cancerŚwiatowa Organizacja Zdrowia — typy HPV wysokiego ryzyka, szczepienia, związek z rakiem
- Cervical cancerŚwiatowa Organizacja Zdrowia — przyczyny, badania przesiewowe, profilaktyka
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.