Badania ginekologiczne raz w roku
„Zrobić badania raz w roku” to słuszny zamiar, a listę zwykle układa się z pamięci albo z rady koleżanki. Prawie zawsze jest w niej coś zbędnego, za co się zapłaci, i prawie zawsze brakuje jednej pozycji, dla której cała rzecz miała sens. Rozpiszę, co jest potrzebne w danym wieku, co rzadziej niż raz w roku i czego nie trzeba wcale.
Krótka odpowiedź
Jeśli nie ma czasu na resztę, roczne minimum dla zdrowej kobiety bez dolegliwości wygląda tak:
- badanie ginekologiczne — raz w roku;
- USG miednicy mniejszej — raz w roku;
- badanie przesiewowe szyjki macicy — test HPV raz na pięć lat albo cytologia raz na trzy lata, a nie co roku;
- USG piersi — raz w roku mniej więcej od 25 roku życia, mammografia — co dwa lata od 45 roku życia;
- reszta — przy wskazaniach, a nie według kalendarza.
Dalej: dlaczego właśnie tak i co zrobić, jeśli wiek, wywiad albo plany różnią się od „zdrowej kobiety bez dolegliwości”.
Badanie i USG: co z nich wynika
Badanie trwa kilka minut i odpowiada na pytania, których nie zamknie żaden wynik z laboratorium: jak wygląda szyjka macicy, czy nie ma zmian na śluzówce, czy nie ma bolesności. Przy okazji to jedyny moment, żeby spokojnie zapytać o to, co odkładało się przez cały rok.
USG miednicy mniejszej ocenia macicę, endometrium i jajniki. To ono znajduje rzeczy, które latami nie dają objawów: mięśniaki, torbiele, polipy endometrium. Najlepszy termin — między 5 a 10 dniem cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki; szczegóły w artykule o tym, jak przygotować się do USG miednicy.
Łączenie ich jest wygodniejsze i tańsze: wizyta z USG kosztuje 460 złotych zamiast 540 osobno.
Cytologia i test HPV: nie co roku
Coroczna cytologia to najczęstsza zbędna pozycja na listach układanych samodzielnie. Według aktualnych zaleceń — WHO i polskich towarzystw naukowych — kobietom w wieku mniej więcej 25–64 lat wystarcza test HPV wysokiego ryzyka raz na pięć lat albo cytologia raz na trzy lata. Test HPV jest czulszy, dlatego po ujemnym wyniku bezpieczny odstęp jest dłuższy.
Trzy i pięć lat to nie oszczędność, tylko medycyna: zmiany szyjki macicy narastają 10–15 lat, więc taki odstęp wyłapuje je z ogromnym zapasem. Cytologia co roku nie znajduje więcej — znajduje więcej wyników wątpliwych, przez które pacjentka pół roku się denerwuje i przechodzi niepotrzebne procedury.
Częściej bada się przy obniżonej odporności, po leczeniu zmian szyjki i gdy poprzedni wynik był nieprawidłowy. Co znaczą litery na wyniku — w artykule o tym, jak zrozumieć wynik cytologii.
Przy dodatnim teście HPV cytologia nie znika — ocenia się ją z tej samej próbki i od niej zależy, czy potrzebna jest kolposkopia. Więcej — w artykule o teście HPV.
Piersi
Tu wszystko zależy od wieku, bo zmienia się sama tkanka:
| Wiek | Co się robi | Jak często |
|---|---|---|
| mniej więcej od 25 do 40 | USG piersi | raz w roku. Tkanka jest gęsta, w mammografii prawie nieprzejrzysta, a ultradźwięki widzą ją dobrze |
| po 40 | USG; od 45 roku życia także mammografia | USG raz w roku; mammografia co dwa lata, mniej więcej do 74 roku życia |
| w każdym wieku | badanie i samobadanie | przy jakimkolwiek znalezisku nie czekać na termin planowy |
Najlepiej umówić się na 5.–12. dzień cyklu: przed miesiączką piersi są obrzęknięte i obraz jest gorszy. Co oznacza BI-RADS w opisie — w osobnym artykule.
Przy raku piersi albo jajnika u matki, siostry czy córki badania zaczyna się wcześniej i planuje indywidualnie — o wywiadzie rodzinnym proszę powiedzieć na wizycie. Nowy guzek, wciągnięcie brodawki albo wydzielina z brodawki to powód do wizyty od razu, bez czekania na roczny termin.
Czego na rocznej liście być nie powinno
Ta część jest równie ważna jak poprzednie. Wymienione niżej zleca się często, a bez wskazań nie przynosi pożytku:
- Wymaz z pochwy „tak na wszelki wypadek”. Jest potrzebny, gdy są dolegliwości: upławy, świąd, zapach. Bez nich znajduje to, co nie wymaga leczenia, i prowadzi do leczenia osób zdrowych. Jak odróżnić normę od problemu — w artykule o upławach;
- Posiewy w kierunku ureaplazmy i mykoplazmy. To część zwykłej flory u dużej części zdrowych kobiet. Rutynowo się ich nie szuka i po samym znalezisku nie leczy;
- Coroczny test HPV. Pięć lat przy wyniku ujemnym to nie oszczędność, tylko okres, w którym nic nie zdąży się wydarzyć;
- „Profilaktyczne” globulki i irygacje. Irygacja wypłukuje pałeczki kwasu mlekowego i wprost prowadzi do waginozy bakteryjnej;
- Hormony „na wszelki wypadek”. Profil hormonalny bez pytania, na które ma odpowiedzieć, to zestaw liczb, których nie ma z czym zestawić. Oznacza się je przy zaburzeniach cyklu, przy planowaniu ciąży albo przy podejrzeniu konkretnego stanu.
Według wieku
| Kiedy | Co dochodzi do badania i USG |
|---|---|
| do 25 roku życia | cytologia zwykle jeszcze niepotrzebna; szczepienie przeciw HPV ma sens, jeśli go nie było |
| 25–30 | cytologia raz na trzy lata albo test HPV raz na pięć lat |
| 30–40 | cytologia raz na trzy lata albo test HPV raz na pięć lat; USG piersi raz w roku |
| 40–50 | to samo plus mammografia co dwa lata od 45 roku życia; przy zaburzeniach cyklu — hormony, ale przy wskazaniach |
| po 50 | przesiew trwa do 64 roku życia; dochodzi rozmowa o menopauzie — które badania są potrzebne, a które nie |
| planowana ciąża | osobna lista — badania przed ciążą |
Jak przyjść, żeby wizyta nie poszła na marne
- Proszę wybrać dzień cyklu: 5–10 dla USG miednicy, 5–12 dla piersi, 10–20 dla cytologii. Jedna wizyta rzadko zamyka wszystko naraz — i to normalne.
- Proszę przynieść poprzednie wyniki. Jedno USG to punkt, dwa to już zmiana w czasie. Po porównaniu często okazuje się, że nic więcej nie trzeba robić.
- Proszę spisać pytania wcześniej. W gabinecie połowa wylatuje z głowy, a potem czeka cały rok.
- Proszę nie robić badań przed wizytą. Zestaw dobiera się po rozmowie; zlecone w ciemno najczęściej nie dotyczą sprawy.
Roczne minimum — badanie ginekologiczne i USG — robię podczas jednej wizyty, a test HPV albo cytologię pobieram na tej samej wizycie, jeśli przypada termin. Wizyty w Warszawie przy ul. Głębockiej 9/U1. Skierowanie i ubezpieczenie nie są potrzebne — wystarczy numer PESEL albo dokument tożsamości. Ceny — na osobnej stronie.
Krótko, w pytaniach
Jakie badania ginekologiczne robić raz w roku?
Zdrowej kobiecie bez dolegliwości wystarczy badanie ginekologiczne i USG miednicy mniejszej raz w roku, a od 25 roku życia USG piersi. Badanie przesiewowe szyjki macicy — test HPV co pięć lat albo cytologię co trzy lata — wykonuje się rzadziej niż co roku. Pozostałe badania zleca się przy wskazaniach, a nie według kalendarza.
Czy cytologię trzeba robić co roku?
Nie. Według aktualnych zaleceń kobietom w wieku 25–64 lat wystarcza test HPV raz na pięć lat albo cytologia raz na trzy lata. Zmiany szyjki macicy narastają 10–15 lat, więc taki odstęp wyłapuje je z zapasem. Częściej wykonuje się ją przy obniżonej odporności i gdy poprzedni wynik był nieprawidłowy.
Od jakiego wieku robić USG piersi?
Mniej więcej od 25 roku życia, raz w roku. Przed czterdziestką tkanka gruczołu jest gęsta i ultradźwięki widzą ją lepiej niż mammografia. Od 45 roku życia do USG dochodzi mammografia co dwa lata. Najlepiej umówić się na 5.–12. dzień cyklu.
Jakich badań nie trzeba robić?
Bez dolegliwości nie są potrzebne wymaz z pochwy „na wszelki wypadek”, posiewy w kierunku ureaplazmy i mykoplazmy, coroczny test HPV ani hormony „na wszelki wypadek”. Zasada jest prosta: badanie ma sens tylko wtedy, gdy z góry wiadomo, co się zrobi przy każdym wyniku.
W którym dniu cyklu przyjść na badanie profilaktyczne?
USG miednicy mniejszej — między 5 a 10 dniem, USG piersi — między 5 a 12, cytologia — między 10 a 20. W trakcie miesiączki badań się nie wykonuje. Po menopauzie dzień nie ma znaczenia.
Źródła
Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.
- WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention (2021)Światowa Organizacja Zdrowia — test HPV jako podstawowe badanie przesiewowe, odstępy między badaniami i postępowanie po wyniku dodatnim
- Standardy opieki okołoporodowejMinisterstwo Zdrowia — obowiązkowy zakres badań w ciąży
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.