USG piersi: kiedy je zrobić i co znaczy BI-RADS
W opisie badania stoi „BI-RADS 2” albo „BI-RADS 3”, a co to znaczy — już nie. Poniżej cała skala po kolei, a przy okazji: na który dzień cyklu się umówić i kiedy USG nie zastąpi mammografii.
Na który dzień cyklu
5–12 dzień cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki. W drugiej połowie cyklu gruczoł jest obrzęknięty i bolesny pod wpływem progesteronu, obraz staje się mniej czytelny, a samo badanie mniej przyjemne.
Po menopauzie, w ciąży i podczas karmienia dzień nie ma znaczenia. W ciąży i przy karmieniu USG jest badaniem z wyboru — nie używa promieniowania i można je powtarzać.
Przygotowanie: żadne. Nie trzeba być na czczo, nie trzeba nic pić. Warto tylko nie używać balsamu do ciała w dniu badania.
USG czy mammografia
To nie są badania konkurencyjne — pokazują co innego.
| USG | Mammografia | |
|---|---|---|
| Najlepsze dla | piersi gęstych, czyli u młodszych kobiet | piersi z przewagą tkanki tłuszczowej, czyli po menopauzie |
| Wykrywa szczególnie dobrze | torbiele i zmiany lite, odróżnia jedne od drugich | mikrozwapnienia — najwcześniejszy sygnał zmian nowotworowych |
| Promieniowanie | brak | niewielka dawka |
| W ciąży i przy karmieniu | tak | tylko przy wyraźnych wskazaniach |
W praktyce: do czterdziestki podstawowym badaniem jest USG. Po czterdziestce mammografia staje się badaniem wiodącym, a USG dokłada się do niej przy piersiach gęstych — a takie ma około połowy kobiet również po menopauzie.
W Polsce mammografia przesiewowa w ramach NFZ jest bezpłatna dla kobiet w określonym przedziale wieku, co dwa lata. Zakres bywa aktualizowany, więc aktualny warto sprawdzić u lekarza rodzinnego albo na stronie NFZ.
Co USG wykrywa
- Torbiele — najczęstsze znalezisko, całkowicie łagodne. Prosta torbiel nie wymaga niczego poza obserwacją.
- Gruczolakowłókniaki — łagodne guzki, typowe u kobiet przed czterdziestką. Obserwuje się je, usuwa tylko gdy rosną albo przeszkadzają.
- Zmiany o charakterze mastopatii — rozlane zgrubienia gruczołu, często bolesne przed miesiączką.
- Poszerzone przewody mleczne.
- Powiększone węzły chłonne pachy.
- Zmiany podejrzane — nieregularny kształt, nierówne brzegi, cień akustyczny, unaczynienie wewnątrz zmiany.
BI-RADS: co znaczy każda kategoria
BI-RADS to ujednolicona skala, w której radiolog zapisuje wniosek z badania. Nie jest to rozpoznanie — to informacja, co robić dalej.
| Kategoria | Co oznacza | Co dalej |
|---|---|---|
| 0 | badanie niepełne, obraz niejednoznaczny | potrzebne badanie uzupełniające — mammografia, MR albo porównanie ze starszymi opisami |
| 1 | obraz prawidłowy, nic nie znaleziono | badanie kontrolne w zwykłym terminie |
| 2 | zmiana łagodna — torbiel, zwapnienie, gruczolakowłókniak | nic nie trzeba robić, kontrola w zwykłym terminie |
| 3 | zmiana prawdopodobnie łagodna, ryzyko poniżej 2 procent | kontrola za 6 miesięcy — liczy się to, czy zmiana rośnie |
| 4 | zmiana podejrzana; dzieli się na 4A, 4B i 4C w miarę wzrostu ryzyka | biopsja |
| 5 | obraz typowy dla zmiany złośliwej, ryzyko powyżej 95 procent | biopsja i skierowanie do onkologa |
| 6 | złośliwość już potwierdzona biopsją | leczenie onkologiczne |
BI-RADS 3 nie jest powodem do paniki, i to najczęstsze nieporozumienie. Ta kategoria oznacza ryzyko poniżej dwóch procent, czyli że w ponad dziewięćdziesięciu ośmiu przypadkach na sto zmiana okaże się łagodna. Kontrola za pół roku służy temu, żeby zobaczyć, czy rośnie — a nie temu, żeby „poczekać z rakiem”.
Kategorię przyznaje się do całego badania, a przy kilku zmianach — do najwyższej z nich. Dlatego opis z jedną torbielą i jednym guzkiem może brzmieć groźniej, niż wynika z każdej zmiany osobno.
Jak często
Przy braku dolegliwości i obciążenia rodzinnego: USG raz w roku od dwudziestego roku życia, razem z badaniem palpacyjnym u lekarza. Samobadanie raz w miesiącu, w pierwszym tygodniu po miesiączce — nie zastępuje badania, ale to dzięki niemu kobiety najczęściej zauważają zmianę same.
Częściej i wcześniej — gdy rak piersi lub jajnika wystąpił u matki, siostry albo córki, przy stwierdzonej mutacji BRCA1 lub BRCA2, po wcześniejszej biopsji z wynikiem podwyższającym ryzyko oraz przy aktywnej obserwacji zmiany BI-RADS 3.
Poprzednie opisy warto trzymać razem. Przy zmianach ogniskowych rozstrzyga nie sam rozmiar, tylko porównanie: dwucentymetrowa zmiana stabilna od pięciu lat i dwucentymetrowa, której pół roku temu nie było, to dwie zupełnie różne sytuacje.
Krótko, w pytaniach
Na który dzień cyklu zrobić USG piersi?
Na 5–12 dzień, licząc od pierwszego dnia miesiączki. W drugiej połowie cyklu gruczoł jest obrzęknięty i obraz mniej czytelny. Po menopauzie dzień nie ma znaczenia.
Co oznacza BI-RADS 3?
Zmianę prawdopodobnie łagodną, z ryzykiem poniżej 2 procent. Standardowe postępowanie to kontrolne USG za 6 miesięcy — ocenia się, czy zmiana rośnie.
Czy USG piersi zastępuje mammografię?
Nie. USG lepiej pokazuje piersi gęste i odróżnia torbiel od zmiany litej, a mammografia wykrywa mikrozwapnienia, których USG nie widzi. Po czterdziestce badania się uzupełniają.
Czy USG piersi boli?
Nie. Badanie trwa około dziesięciu minut i nie wymaga przygotowania. Nieprzyjemne bywa w drugiej połowie cyklu, gdy piersi są tkliwe — dlatego lepiej umówić się na pierwszą połowę.
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.