Opis USG miednicy mniejszej: co znaczą słowa z wyniku i jak się przygotować
Dwa pytania wracają przed każdym badaniem: czy pić wodę i na który dzień cyklu się umówić. Odpowiedź na oba zależy od tego, którą głowicą będzie wykonane badanie — i to jedyne, co naprawdę trzeba wiedzieć wcześniej.
Dwie głowice, dwa różne przygotowania
USG miednicy mniejszej wykonuje się na dwa sposoby, i przygotowanie do nich jest dokładnie odwrotne.
| Przezpochwowe | Przez powłoki brzuszne | |
|---|---|---|
| Pęcherz | pusty — przed badaniem należy skorzystać z toalety | pełny — 0,5–1 l wody na godzinę przed |
| Rozdzielczość | wyraźnie lepsza: głowica jest kilka centymetrów od macicy | gorsza, obraz przez warstwę tkanek |
| Kiedy stosowane | domyślnie u kobiet aktywnych seksualnie | u pacjentek, które nie rozpoczęły współżycia, u dzieci, przy dużych zmianach wychodzących poza miednicę |
| Czas | 10–15 minut | 10–15 minut |
Na czczo być nie trzeba w żadnym wariancie. Warto natomiast dzień wcześniej ograniczyć produkty wzdymające — gazy w jelitach zasłaniają jajniki i to najczęstsza przyczyna niepełnego badania.
Na który dzień cyklu
5–10 dzień cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki — to domyślna odpowiedź. Endometrium jest wtedy cienkie i nie zasłania drobnych zmian w jamie macicy, a jajniki są w stanie spoczynku, więc pęcherzyk dominujący nie zostanie pomylony z torbielą.
Wyjątki, gdy termin wyznacza się inaczej:
- Ocena endometrium przy nieprawidłowych krwawieniach — druga połowa cyklu, żeby zobaczyć błonę w pełnym rozroście.
- Monitorowanie owulacji — seria badań od 9–10 dnia.
- Podejrzenie ciąży, ból, krwawienie — natychmiast, bez oglądania się na dzień cyklu.
- Po menopauzie — dowolny dzień, cyklu już nie ma.
Podczas miesiączki badanie jest możliwe i czasem wskazane, ale przy obfitym krwawieniu obraz jamy macicy jest gorszy. Jeśli sprawa nie jest pilna, lepiej poczekać do końca krwawienia.
Co lekarz ogląda
| Narząd | Co się ocenia |
|---|---|
| Macica | położenie, wielkość, budowa ścian, mięśniaki, wady wrodzone |
| Endometrium | grubość i struktura — kluczowe przy krwawieniach i przy planowaniu ciąży |
| Jajniki | wielkość, liczba pęcherzyków, torbiele, ciałko żółte |
| Jajowody | w normie niewidoczne; widoczne, gdy są poszerzone lub wypełnione płynem |
| Zatoka Douglasa | wolny płyn — niewielka ilość bywa prawidłowa |
Co badanie wykrywa
- Mięśniaki — ich liczbę, wielkość i, co ważniejsze, położenie względem jamy macicy: to ono decyduje o objawach i o leczeniu.
- Polipy endometrium — częsta przyczyna plamień między miesiączkami.
- Torbiele jajnika — czynnościowe, które mijają same w ciągu jednego–trzech cykli, i wymagające dalszej diagnostyki.
- Obraz jajników policystycznych — sam w sobie nie jest rozpoznaniem zespołu PCOS: potrzebne są jeszcze objawy i badania hormonalne.
- Torbiele endometrialne — jedyna postać endometriozy dobrze widoczna w USG.
- Wodniak jajowodu — poszerzony, wypełniony płynem jajowód.
- Wady budowy macicy — przegroda, macica dwurożna.
- Ciążę, także pozamaciczną.
Słowa z opisu i co znaczą
Opis USG pisze się skrótowo i część słów brzmi groźniej, niż jest. Poniżej te, o które pacjentki pytają najczęściej, gdy opis mają już w ręce.
| W opisie | Co to znaczy |
|---|---|
| Macica w przodozgięciu / w tyłozgięciu | położenie macicy; oba warianty są prawidłowe i nie wpływają na zajście w ciążę |
| Endometrium 3 mm, 10 mm, trójwarstwowe | grubość zależy od dnia cyklu: tuż po miesiączce zwykle 5–7 mm, przed owulacją do 11 mm i trójwarstwowe, w drugiej połowie cyklu grubsze i jednorodne. Po menopauzie przy krwawieniu endometrium powyżej 4 mm wymaga dalszej diagnostyki |
| Pęcherzyk dominujący 18 mm | norma przed owulacją — więcej w artykule o pęcherzyku dominującym |
| Ciałko żółte, torbiel ciałka żółtego | norma drugiej połowy cyklu; sprawdza się ją po następnej miesiączce — szczegóły |
| Niewielka ilość wolnego płynu w zatoce Douglasa | po owulacji norma; znaczenie ma dopiero większa ilość albo płyn razem z bólem |
| Mięśniak śródścienny / podśluzówkowy / podsurowiczy | położenie guzka względem jamy macicy ważniejsze od jego rozmiaru — więcej o mięśniakach |
| Obraz adenomiozy, niejednorodny mięsień macicy | częsta przyczyna obfitych i bolesnych miesiączek; ocenia się ją razem z objawami |
| Polip endometrium | ognisko w jamie macicy; przy krwawieniach albo staraniach o ciążę zwykle usuwa się go w histeroskopii |
| Jajniki o obrazie policystycznym | dużo drobnych pęcherzyków — obraz, a nie rozpoznanie PCOS |
| Zmiana w przydatkach, ocena według IOTA / O-RADS | skale, w których opisuje się zmiany jajnika; im wyższa kategoria, tym dokładniejszej diagnostyki wymaga zmiana — o torbielach jajnika |
Czego USG nie pokaże
To najczęstsze nieporozumienie: badanie obrazowe pokazuje kształt, a nie wszystko.
- Drożności jajowodów — do tego służy HSG albo HyCoSy.
- Komórek — dysplazji i zmian na szyjce nie widać w USG, potrzebna jest cytologia i kolposkopia.
- Endometriozy otrzewnowej — drobnych ognisk poza jajnikiem ultrasonografia zwykle nie uwidacznia.
- Zakażeń — infekcję rozpoznaje się z wymazu, nie z obrazu.
- Charakteru zmiany na pewno — USG mówi, co jest podejrzane, a rozstrzyga badanie histopatologiczne.
Jak często
Raz w roku przy braku dolegliwości, razem z badaniem ginekologicznym. Częściej — gdy jest co obserwować: mięśniak, torbiel, leczenie hormonalne, wkładka wewnątrzmaciczna, starania o ciążę.
Wynik z opisem otrzymuje się od razu po badaniu. Warto zachować poprzednie opisy: przy zmianach ogniskowych liczy się nie sam rozmiar, tylko to, czy i jak szybko rośnie.
USG miednicy mniejszej wykonuję sama, przezpochwowo, i od razu omawiam opis. Samo badanie kosztuje 250 zł, razem z konsultacją — 450 zł (USG miednicy mniejszej).
Krótko, w pytaniach
Czy trzeba pić wodę przed USG miednicy mniejszej?
Tylko przed badaniem przez powłoki brzuszne — 0,5–1 l na godzinę wcześniej. Do badania przezpochwowego pęcherz ma być pusty.
Na który dzień cyklu umówić USG?
Domyślnie na 5–10 dzień, licząc od pierwszego dnia miesiączki. Przy ocenie endometrium z powodu krwawień — na drugą połowę cyklu. Przy bólu, krwawieniu lub podejrzeniu ciąży — natychmiast.
Co wykrywa USG miednicy mniejszej?
Mięśniaki, polipy endometrium, torbiele jajnika, obraz jajników policystycznych, torbiele endometrialne, wodniak jajowodu, wady budowy macicy oraz ciążę, w tym pozamaciczną.
Czy USG przezpochwowe boli?
Nie. Głowica jest cieńsza od standardowego wziernika. Nieprzyjemne bywa przy stanie zapalnym lub bolesnej endometriozie — o dyskomforcie warto powiedzieć od razu.
Źródła
Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard, według którego prowadzi się opiekę w Polsce; na tych samych zasadach wydano mój certyfikat umiejętności
- International Ovarian Tumor Analysis — simple rules, ADNEXmiędzynarodowa grupa IOTA — zasady opisu zmian w jajniku
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.
