Jakie badania zrobić przed ciążą
Sensowna lista mieści się na jednej kartce i kosztuje mniej, niż się wydaje. Rzecz nie w tym, żeby zbadać wszystko, tylko żeby znaleźć to, co da się naprawić zawczasu: niedokrwistość, nieleczoną tarczycę, brak odporności na różyczkę.
Kiedy zacząć
Około trzech miesięcy przed planowanym poczęciem. Nie dlatego, że badania trwają tak długo, tylko dlatego, że tyle zajmuje naprawienie tego, co się znajdzie: uzupełnienie żelaza, wyrównanie tarczycy, szczepienie na różyczkę (po którym trzeba odczekać miesiąc), zmiana leku na taki, który wolno brać w ciąży.
Kwas foliowy zaczyna się natomiast od razu, gdy tylko pojawia się zamiar — cewa nerwowa zamyka się w 28 dniu od zapłodnienia, czyli zanim większość kobiet w ogóle wie o ciąży.
Krew i mocz
| Badanie | Po co |
|---|---|
| Morfologia krwi | Niedokrwistość przed ciążą pogłębi się w ciąży; łatwiej ją wyrównać teraz |
| Grupa krwi i Rh, przeciwciała odpornościowe | Konflikt serologiczny da się zaplanować, jeśli wiadomo o nim wcześniej |
| Ferrytyna | Zapasy żelaza bywają puste przy prawidłowej morfologii |
| Glukoza na czczo | Przy nadwadze, zespole policystycznych jajników albo cukrzycy w rodzinie — dodatkowo test obciążenia glukozą |
| TSH | Niedoczynność tarczycy jest częsta, przebiega skrycie i zwiększa ryzyko poronienia |
| Witamina D | Niedobór jest w Polsce regułą, nie wyjątkiem |
| Badanie ogólne moczu | Bezobjawowe zakażenie dróg moczowych leczy się przed ciążą, a nie w niej |
Choroby zakaźne
Ta część listy ma jeden cel: dowiedzieć się, na co jesteś odporna, i co trzeba wyleczyć, zanim zajdziesz w ciążę.
- Różyczka, przeciwciała IgG. Brak odporności to wskazanie do szczepienia; po szczepieniu odczekuje się miesiąc z zajściem w ciążę. W ciąży zaszczepić się już nie można.
- Toksoplazmoza, IgG i IgM. Wynik ujemny nie jest chorobą — oznacza tylko, że w ciąży obowiązują ostrożności z surowym mięsem, ziemią i kuwetą.
- HIV, HBsAg, HCV, kiła (VDRL). Wszystkie cztery da się leczyć albo zabezpieczyć dziecko, jeśli wiadomo o nich wcześnie.
- Chlamydia. Przebiega bezobjawowo, uszkadza jajowody i jest jedną z częstszych przyczyn niepłodności oraz ciąży pozamacicznej.
- Ospa wietrzna — jeśli nie chorowałaś i nie jesteś szczepiona.
U ginekologa
Wizyta przed ciążą to badanie, cytologia i USG przezpochwowe. USG pokazuje mięśniaki, polipy, torbiele, wady budowy macicy i stan jajników — czyli wszystko, co lepiej rozwiązać przed ciążą niż w jej trakcie.
Cytologię wykonuje się zgodnie z terminem badań przesiewowych; jeśli od ostatniej minęły ponad trzy lata, robi się ją teraz. Nieprawidłowy wynik wymaga wyjaśnienia przed ciążą — w ciąży możliwości diagnostyki i leczenia są ograniczone.
To także moment na przegląd leków. Część preparatów przeciwpadaczkowych, na nadciśnienie, na trądzik czy na łuszczycę jest przeciwwskazana w ciąży, ale ma bezpieczne odpowiedniki. Zamienia się je przed, nie po.
Kwas foliowy i suplementy
Kwas foliowy — 0,4 mg na dobę, co najmniej 12 tygodni przed poczęciem i przez cały pierwszy trymestr. Zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej. Po urodzeniu dziecka z taką wadą albo przy niektórych chorobach dawkę ustala lekarz i jest ona wyraźnie wyższa.
Jod — 150–200 µg na dobę, jeśli nie ma przeciwwskazań ze strony tarczycy.
Witamina D — dawka zależy od wyniku badania, a nie od pory roku.
Żelazo tylko wtedy, gdy wynik na to wskazuje. Suplementacja „na wszelki wypadek” nie jest obojętna.
Partner
Połowa przyczyn niepłodności leży po stronie mężczyzny, a badanie nasienia jest tańsze i szybsze niż większość badań, którym poddaje się kobieta. Warto je zrobić od razu, jeśli starania trwają dłużej niż pół roku.
Poza tym: badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową, ograniczenie alkoholu i rzucenie palenia. Plemniki dojrzewają około trzech miesięcy, więc zmiany warto wprowadzić z takim wyprzedzeniem.
Kiedy nie czekać z wizytą
Jeśli starania o ciążę trwają rok, a masz mniej niż 35 lat — czas na diagnostykę. Po 35 roku życia ten czas skraca się do pół roku, a po 40 warto zgłosić się od razu.
Niezależnie od wieku wcześniejsza wizyta ma sens przy nieregularnych cyklach, po dwóch lub więcej poronieniach, po przebytej ciąży pozamacicznej, po operacjach w obrębie miednicy oraz przy rozpoznanej endometriozie lub zespole policystycznych jajników.
Krótko, w pytaniach
Jakie badania krwi zrobić przed ciążą?
Morfologia, grupa krwi z Rh i przeciwciałami odpornościowymi, ferrytyna, glukoza na czczo, TSH, witamina D, a z zakaźnych — różyczka IgG, toksoplazmoza IgG i IgM, HIV, HBsAg, HCV i kiła.
Kiedy zacząć brać kwas foliowy?
Co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem, w dawce 0,4 mg na dobę, i kontynuować przez pierwszy trymestr.
Ile kosztują badania przed ciążą?
Zakres i koszt zależą od tego, co już masz zrobione. Część badań zleca lekarz rodzinny w ramach NFZ; resztę wykonuje się prywatnie. Listę ustala się na wizycie, żeby nie powtarzać tego, co jest aktualne.
Czy przed ciążą trzeba robić USG?
Warto. USG przezpochwowe pokazuje mięśniaki, polipy, torbiele i wady budowy macicy — rzeczy, które łatwiej rozwiązać przed ciążą niż w jej trakcie.
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.