Pęcherzyki antralne w USG: ile powinno ich być i co znaczy „mało” albo „dużo”

Czym są pęcherzyki antralne

W każdym cyklu jajniki „wystawiają na start” grupę drobnych pęcherzyków. Na początku cyklu widać je na ekranie jako ciemne, okrągłe kółka o średnicy 2–10 mm — to właśnie pęcherzyki antralne. Po kilku dniach jeden z nich wysunie się naprzód i stanie się pęcherzykiem dominującym, pozostałe zanikną.

Liczy się je dlatego, że liczba pęcherzyków antralnych odzwierciedla zapas komórek jajowych — tak zwaną rezerwę jajnikową. W opisie badania pojawia się skrót „AFC” (antral follicle count) i liczba dla każdego jajnika.

W którym dniu i jak się je liczy

• W 2.–5. dniu cyklu, zanim pojawi się duży pęcherzyk i ciałko żółte: później drobne pęcherzyki widać gorzej i wynik wychodzi zaniżony.
• Głowicą przezpochwową — przez brzuch pęcherzyków o średnicy 2–3 mm po prostu nie widać.
• W obu jajnikach, wszystkie pęcherzyki od 2 do 10 mm; wynikiem jest suma. Do oceny rezerwy liczy się pęcherzyki 2–10 mm, do obrazu policystycznego — 2–9 mm.

Dwa zastrzeżenia, przez które liczby niepotrzebnie straszą. Podczas antykoncepcji hormonalnej pęcherzyków widać mniej, niż jest ich naprawdę: po odstawieniu wynik wraca, dlatego rezerwę lepiej oceniać po dwóch–trzech miesiącach. A z cyklu na cykl liczba waha się o kilka sztuk — to zwykły rozrzut, a nie „rezerwa spadła w miesiąc”.

Osobnej usługi do tego nie trzeba: liczenie jest częścią zwykłego USG miednicy mniejszej, jeśli przyjdzie Pani na początku cyklu i powie, że chodzi właśnie o rezerwę. Jak się przygotować — w tekście o USG miednicy mniejszej.

Ile pęcherzyków to norma

Granice u różnych autorów różnią się o jeden–dwa pęcherzyki, dlatego pojedyncza liczba „9” czy „11” o niczym nie przesądza. Ważniejszy jest wiek: liczba pęcherzyków maleje z latami i osiem w wieku 41 lat jest spodziewane, a osiem w wieku 27 lat — to powód, by sprawę wyjaśnić.

Gdy pęcherzyków jest mało

Niski wynik mówi o liczbie komórek jajowych, ale nie o ich jakości ani o tym, czy dojdzie do ciąży. Przy regularnym cyklu z owulacją kobiety z niską rezerwą zachodzą w ciążę naturalnie mniej więcej tak samo często jak ich rówieśniczki z wysoką: testy rezerwy tego nie przewidują.

Co niski wynik rzeczywiście zmienia:

• terminy — jeśli ciąża jest w planach, nie warto odkładać jej na lata;
• postępowanie przy niepłodności — od rezerwy zależy, jak jajniki odpowiedzą na stymulację, i bierze się to pod uwagę przy wyborze metody;
• zakres diagnostyki — do USG dołącza się AMH i FSH, żeby nie oceniać na podstawie jednego wskaźnika.

Czego robić nie trzeba — brać „witamin na jajniki” i hormonów dla samej liczby: zapasu nie da się zwiększyć, jest dany od urodzenia. Co sprawdzić przed ciążą, opisałam osobno.

Gdy jest dużo: jajniki wielopęcherzykowe a PCOS

W opisach pojawiają się tu trzy różne sformułowania i stale są mylone.

• Jajniki wielopęcherzykowe — pęcherzyków jest więcej niż zwykle, ale jajnik ma prawidłową wielkość. Częsty wariant normy u młodych kobiet, po odstawieniu antykoncepcji, przy stresie i gwałtownej utracie masy ciała. Nie wymaga leczenia.
• Obraz policystyczny — 20 i więcej pęcherzyków w jednym jajniku albo jego objętość od 10 ml. W starszych kryteriach próg wynosił 12 i w opisach nadal się pojawia. To opis obrazu, a nie choroba: taki obraz znajduje się także u zdrowych kobiet.
• Zespół policystycznych jajników (PCOS) — rozpoznanie, do którego potrzeba dwóch cech z trzech: rzadkich owulacji albo ich braku, cech nadmiaru androgenów (trądzik, owłosienie, wyniki badań) oraz obrazu policystycznego w USG (u dorosłych zamiast niego można opierać się na podwyższonym AMH) — pod warunkiem, że wykluczono inne przyczyny (tarczycę, prolaktynę, nadnercza). Samo USG do rozpoznania nie wystarcza.

Stąd dwa praktyczne wnioski. Jeśli cykl jest regularny i nie ma dolegliwości, „dużo pęcherzyków” oznacza po prostu dobrą rezerwę. A u nastolatek USG nie jest kryterium rozpoznania: rozpoznanie opiera się na cyklu i cechach nadmiaru androgenów, bo przez pierwsze osiem lat po pierwszej miesiączce jajniki prawie u wszystkich wyglądają na „wielopęcherzykowe”.

Czym obraz policystyczny różni się od torbieli i jakie zmiany w jajnikach w ogóle widać w USG — w tekście o USG jajników.

Co zrobić z wynikiem

Na podstawie jednego liczenia wniosków nie wyciągam. Jeśli liczba odbiega od normy, kolejność jest taka:

• policzyć ponownie w następnym cyklu, w 2.–5. dniu, bez leków hormonalnych;
• dołączyć badania — AMH w dowolnym dniu cyklu, FSH i estradiol w 2.–4. dniu; przy podejrzeniu PCOS — androgeny;
• sprawdzić, czy jest owulacja — to folikulometria, dwie–cztery krótkie wizyty w cyklu; jak wygląda — w tekście o folikulometrii.

Proszę nie odkładać wizyty, jeśli do ciąży nie dochodzi przez rok regularnego współżycia, a po 35. roku życia — przez pół roku: od tego zaczyna się diagnostyka niepłodności, a liczenie pęcherzyków jest w niej jednym z pierwszych kroków.

USG wykonuję sama — mam certyfikat PTGiP. Przyjmuję przy ul. Głębockiej 9/U1 w Warszawie; USG miednicy mniejszej kosztuje 250 zł, skierowanie i ubezpieczenie nie są potrzebne. Jeśli ma Pani wcześniejsze opisy, proszę je zabrać: dynamika mówi więcej niż jedna liczba.

W skrócie, pytaniami

Źródła

Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.

1. International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome (2023)ESHRE — międzynarodowa rekomendacja: ile pęcherzyków oznacza obraz policystyczny i dlaczego sam obraz nie wystarcza do rozpoznania
2. Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinionASRM, USA — co pokazują liczba pęcherzyków i AMH, a czego na ich podstawie przewidzieć się nie da
3. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS)NHS, Wielka Brytania — objawy zespołu i jego nowa nazwa: PMOS, wcześniej PCOS
4. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard postępowania w Polsce; to samo towarzystwo wydało moje certyfikaty z USG i kolposkopii

Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.