Nadżerka szyjki macicy: czym jest naprawdę i czy trzeba ją wypalać

Najpierw najważniejsze

Czerwona plamka wokół ujścia zewnętrznego, którą lekarz widzi we wzierniku, to prawie zawsze ektopia, a nie nadżerka. Ektopia oznacza, że delikatny nabłonek gruczołowy, wyściełający normalnie kanał szyjki, wychodzi nieco na zewnątrz. Jest cieńszy i bardziej czerwony od nabłonka płaskiego, więc wygląda jak „ranka”, której w rzeczywistości nie ma.

Ektopia to wariant normy u młodych kobiet, przy antykoncepcji hormonalnej i w ciąży. Nie boli, nie przeszkadza zajść w ciążę, nie przechodzi w raka i sama w sobie nie wymaga leczenia.

Prawdziwa nadżerka, czyli miejsce, w którym nabłonka faktycznie nie ma, zdarza się rzadko: po urazie, przy nasilonym stanie zapalnym albo z powodu niedoboru estrogenów po menopauzie. W polskich opisach obu pojęć dawno się nie miesza: pisze się ektopia albo strefa przekształceń, a samo słowo nadżerka uchodzi za przestarzałe.

Co lekarz w ogóle widzi podczas badania

Obejrzenie szyjki trwa minutę. Lekarz zakłada wziernik i patrzy na szyjkę w zwykłym świetle. Widać niewiele: kolor, kształt ujścia, granicę między dwoma rodzajami nabłonka, wydzielinę, ślady urazu albo zapalenia.

Czego podczas badania nie widać — i to jest rzecz najważniejsza:

zmienionych komórek. Widzi je tylko mikroskop, czyli cytologia;
wirusa brodawczaka. Wykrywa go wyłącznie test;
stanu przedrakowego. Gołym okiem nie różni się od ektopii — właśnie dlatego przesiew robi się wszystkim, a nie tylko tym, u których „coś widać”.

Wniosek jest prosty: ładna szyjka nie zwalnia z cytologii, a nieładna nie jest rozpoznaniem. Rozstrzyga nie wygląd, tylko wynik badań.

Próba Schillera i kwas octowy

Czasem szyjkę pokrywa się roztworami, żeby zobaczyć więcej. To już elementy kolposkopii, ale nazwy pojawiają się także w zwykłych opisach:

Co się robi	Co się dzieje	Jak czytać
Próba Schillera — płyn Lugola, czyli jod	zdrowy nabłonek płaski gromadzi glikogen i barwi się na ciemny brąz; tam, gdzie glikogenu nie ma, zostaje jasna plama	jasny obszar nazywa się jodonegatywnym. Sam w sobie niczego nie dowodzi
Kwas octowy 3–5%	obszary ze zmienionymi komórkami na chwilę bieleją, bo jest w nich więcej białka	to właśnie „nabłonek acetobiały” z opisu
Oglądanie w powiększeniu	kolposkop daje powiększenie 10–40 razy i pokazuje rysunek naczyń	zob. artykuł o kolposkopii

Kiedy szyjka naprawdę wymaga uwagi

Są objawy, przy których czerwona plamka przestaje być niewinna. Jest ich niewiele i są konkretne:

krwawienie po stosunku — tak zwane krwawienie kontaktowe;
krwawienie albo plamienie między miesiączkami;
nieprawidłowy wynik cytologii — ASC-US, LSIL, HSIL i pozostałe skróty; co znaczą, opisano osobno;
dodatni test na HPV wysokiego ryzyka, zwłaszcza typy 16 i 18 — więcej o teście;
jakakolwiek wydzielina albo ból po menopauzie;
obszar wyglądający atypowo w powiększeniu — gruba mozaika, atypowe naczynia.

W tych sytuacjach wykonuje się kolposkopię, a w razie potrzeby pobiera wycinek. I wtedy leczy się nie „nadżerkę”, tylko to, co wykazała histopatologia.

Dlaczego nie wypala się „tak na wszelki wypadek”

Wypalanie nie jest niewinnym zabiegiem kosmetycznym. Ma swoją cenę i nie ma po co jej płacić bez wskazań:

blizna i zwężenie kanału szyjki. Utrudnia odpływ krwi miesiączkowej i może utrudniać drogę plemnikom;
trudniejszy przesiew w przyszłości. Po zabiegu granica między nabłonkami chowa się w kanale, przez co cytologia jest mniej miarodajna, a kolposkopia bywa „nieadekwatna”;
znaczenie przy przyszłych porodach. Objętość usuniętej tkanki ma znaczenie, więc nie marnuje się jej;
niczemu to nie zapobiega. Ektopia nie przechodzi w raka, więc nie ma przed czym jej usuwać.

Leczenie zmian szyjki wykonuje się wtedy, gdy są potwierdzone histopatologicznie — zwykle HSIL, czyli CIN 2 albo CIN 3. Wtedy robi się konizację lub wycięcie pętlą, i to już jest uzasadniona interwencja, która zapobiega rakowi.

Co zrobić, jeśli usłyszała Pani „nadżerka”

Nie panikować i nie biec wypalać. Samo słowo nie jest rozpoznaniem.
Zrobić cytologię, jeśli nie było jej przez ostatnie trzy lata. To jedyny sposób, żeby dowiedzieć się czegoś o komórkach.
Zrobić test HPV, jeśli ma Pani powyżej 30 lat albo cytologia wypadła jako ASC-US.
Powiedzieć lekarzowi o krwawieniach kontaktowych, jeśli występują. To objaw, który zmienia postępowanie.
Zabrać poprzednie opisy. Jeśli „nadżerkę” widziano pięć lat temu, a cytologie przez cały ten czas były prawidłowe — to bardzo dobra wiadomość i warto ją pokazać.

Badanie, cytologię i kolposkopię wykonuję w Warszawie przy ul. Głębockiej 9. Mam certyfikat umiejętności PTGiP z kolposkopii i państwową certyfikację kolposkopistów, więc jeśli po wyniku trzeba będzie obejrzeć szyjkę w powiększeniu — to ten sam gabinet i ten sam lekarz.

Krótko, w pytaniach

Czy nadżerka szyjki macicy jest groźna?

To, co zwykle nazywa się nadżerką, jest ektopią: nabłonkiem gruczołowym kanału szyjki wychodzącym nieco na zewnątrz. To wariant normy u młodych kobiet, przy antykoncepcji hormonalnej i w ciąży. Nie przechodzi w raka i sama w sobie nie wymaga leczenia. Groźne nie jest zaczerwienienie, tylko nieprawidłowa cytologia, dodatni test HPV i krwawienia kontaktowe.

Czy trzeba wypalać nadżerkę?

Bez wskazań nie. Wypalanie daje bliznę i zwężenie kanału szyjki, pogarsza jakość przyszłych cytologii i kolposkopii i niczemu nie zapobiega, bo ektopia nie przechodzi w raka. Leczy się nie wygląd szyjki, tylko zmiany potwierdzone histopatologicznie — zwykle HSIL, czyli CIN 2 lub CIN 3.

Co oznacza próba Schillera?

Szyjkę pokrywa się płynem Lugola. Zdrowy nabłonek płaski gromadzi glikogen i barwi się na ciemny brąz, a obszar bez glikogenu zostaje jasny — nazywa się go jodonegatywnym. Ważne, że ektopia również się nie barwi, więc jasny obszar sam w sobie nie jest rozpoznaniem, a jedynie powodem do dokładniejszego obejrzenia.

Czy z nadżerką można zajść w ciążę?

Tak. Ektopia nie przeszkadza w zapłodnieniu i nie wpływa na przebieg ciąży. Co więcej, w ciąży występuje częściej niż zwykle z powodu zmian hormonalnych i ustępuje sama po porodzie. Wypalanie przed planowaniem ciąży bez wskazań raczej zaszkodzi, niż pomoże.

Jak po rosyjsku i ukraińsku jest nadżerka?

Эрозия (ros.) i ерозія (ukr.) — i w obu językach słowo bywa rozumiane jako choroba wymagająca wypalenia, co jest nieporozumieniem. Warto od razu wyjaśnić, że chodzi o ektopię i że leczenia nie wymaga.

Źródła

Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i PołożnikówPTGiP — standard, według którego prowadzi się opiekę w Polsce; na tych samych zasadach wydano mój certyfikat umiejętności
Human papillomavirus and cancerŚwiatowa Organizacja Zdrowia — typy HPV wysokiego ryzyka, szczepienia, związek z rakiem
Program profilaktyki raka szyjki macicy — informacje o programieNarodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie — koordynator programu: etapy i wskazania do kolposkopii

Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.