Kolposkopia: czy boli, jak się przygotować i co znaczy wynik
Skierowanie na kolposkopię prawie zawsze przychodzi po „złej cytologii”, i strach bierze się nie z samego badania, tylko z tego, co ono oznacza. Po kolei: co dzieje się na wizycie, co się przy tym czuje i co kryje się za słowami z opisu.
Co to za badanie
Kolposkop to w istocie mikroskop z mocnym światłem, który stoi obok fotela, a nie wchodzi do środka. Lekarz ogląda przez niego szyjkę macicy w powiększeniu 10–40 razy. Jedyne, co wchodzi do środka, to zwykły wziernik — ten sam, co przy rutynowym badaniu.
Sens polega na tym, że cytologia mówi, iż zmienione komórki są, ale nie mówi gdzie. Kolposkopia pokazuje miejsce: lekarz widzi obszar, z którego w razie potrzeby pobiera wycinek, zamiast pobierać go na oślep.
Całość trwa 10–20 minut.
Czy boli
Samego oglądania przez kolposkop nie czuć w ogóle — to spojrzenie z zewnątrz. Odczucia daje to, co dzieje się przy okazji:
- wziernik — jak przy zwykłym badaniu: nieprzyjemnie, ale nie boli;
- roztwór kwasu octowego, którym pokrywa się szyjkę — lekkie pieczenie albo szczypanie przez kilka sekund. To najbardziej wyraźne odczucie w całym badaniu;
- płyn Lugola — nie czuć go wcale;
- biopsja, jeśli jest potrzebna — krótki skurcz podobny do silnego bólu miesiączkowego, trwający sekundę–dwie. Znieczulenie zwykle nie jest konieczne, ale zawsze można je wcześniej ustalić.
Szyjka macicy prawie nie ma zakończeń bólowych — dlatego boli nie w miejscu pobrania, tylko od skurczu macicy w odpowiedzi. Pomaga to samo, co przy bólu miesiączkowym: lek przeciwbólowy godzinę przed wizytą, jeśli wiadomo, że biopsja jest prawdopodobna.
Jak się przygotować
- Nie w trakcie miesiączki. Najlepszy termin to 8–14 dzień cyklu, licząc od pierwszego dnia miesiączki: śluz jest wtedy przejrzysty i nie zasłania obrazu.
- Na 24–48 godzin przed — bez współżycia, tamponów, irygacji, globulek i kremów dopochwowych.
- Proszę zabrać wynik cytologii i testu na HPV oraz poprzednie opisy kolposkopii, jeśli były: porównanie z poprzednim razem znaczy więcej niż pojedynczy obraz.
- Po menopauzie dzień cyklu nie ma znaczenia; czasem na kilka dni przed badaniem zaleca się estrogen miejscowo, żeby błona śluzowa była lepiej widoczna.
Jak przebiega
- Lekarz zakłada wziernik i ogląda szyjkę w zwykłym świetle.
- Pokrywa ją 3–5% kwasem octowym. Uwidacznia on obszary ze zmienionymi komórkami: bieleją, bo mają więcej białka. Stąd określenie „nabłonek acetobiały”.
- Nanosi płyn Lugola, czyli jod. Zdrowy nabłonek barwi się na ciemnobrązowo, zmieniony pozostaje jasny. To próba Schillera.
- W razie potrzeby pobiera wycinek — maleńki fragment tkanki z najbardziej podejrzanego miejsca, czasem z kilku miejsc.
Kolposkopia sama w sobie nie stawia rozpoznania — pokazuje, gdzie patrzeć. Ostateczną odpowiedź daje dopiero histopatologia, czyli badanie pobranego wycinka pod mikroskopem.
Co znaczą słowa z opisu
| Co jest napisane | Co to znaczy |
|---|---|
| Kolposkopia prawidłowa / nieprawidłowa jakościowo | czy widać granicę między dwoma rodzajami nabłonka. Jeśli nie widać (często po menopauzie), badanie jest ograniczone i może wymagać innego podejścia |
| Prawidłowy obraz kolposkopowy | nie ma zmian |
| Nabłonek acetobiały | obszar zbielał po kwasie octowym. Sam w sobie nie jest rozpoznaniem: zdarza się i przy gojeniu, i przy stanie zapalnym |
| Mozaika, punktacja | rysunek naczyń typowy dla zmian nabłonka. Delikatny — raczej zmiany małego stopnia, gruby — bardziej nasilone |
| Naczynia atypowe | najbardziej niepokojący objaw, wymaga pobrania wycinka |
| Zmiany małego / dużego stopnia (grade 1, grade 2) | przypuszczalne nasilenie zmian przed histopatologią |
| Strefa przekształceń typu 1, 2, 3 | jak głęboko w kanale leży granica nabłonków. Wpływa na wybór metody, gdyby potrzebne było leczenie |
Histopatologia odpowiada już innymi słowami: LSIL (CIN 1) — zmiany małego stopnia, które w ponad połowie przypadków cofają się same i zwykle podlegają obserwacji. HSIL (CIN 2–3) — zmiany dużego stopnia, które się leczy: najczęściej wycięciem pętlą elektryczną, zabiegiem ambulatoryjnym na kwadrans.
Ani jedno, ani drugie nie jest rakiem. To zmiany przedrakowe — znajduje się je właśnie po to, żeby do raka nie doszło. Droga od HSIL do raka zajmuje lata i dlatego badania przesiewowe działają.
Kiedy zleca się kolposkopię
- cytologia z wynikiem ASC-US i wyżej, LSIL, HSIL, AGC;
- dodatni test na HPV wysokiego ryzyka, zwłaszcza typ 16 i 18;
- widoczna zmiana na szyjce w badaniu wziernikiem;
- krwawienie kontaktowe, czyli po współżyciu;
- kontrola po leczeniu zmian szyjki macicy.
„Nadżerka”, którą znajduje się na wizycie, najczęściej okazuje się ektopią — stanem prawidłowym, w którym nabłonek z kanału wychodzi na zewnątrz. Ma ją wiele młodych kobiet i nie wymaga leczenia. Kolposkopia służy właśnie temu, żeby odróżnić to od zmian rzeczywistych, a nie „wypalać nadżerkę” na ślepo.
W ciąży i po zabiegu
Kolposkopia w ciąży jest dozwolona i bezpieczna: ani wziernik, ani kwas octowy, ani światło nie szkodzą dziecku. Wycinek w ciąży pobiera się tylko przy poważnym podejrzeniu, a decyzję o leczeniu zwykle odkłada się na po porodzie — zmiany nie zdążą się w tym czasie rozwinąć, a część z nich po porodzie cofa się sama.
Po pobraniu wycinka przez kilka dni bywa plamienie albo ciemna wydzielina — to normalne. Na tydzień odstawia się współżycie, tampony, basen, saunę i gorącą kąpiel. Wynik histopatologiczny jest zwykle gotowy w 7–14 dni.
Krótko, w pytaniach
Czy kolposkopia boli?
Samego oglądania nie czuć — kolposkop nie wchodzi do środka. Odczuwa się wziernik, jak przy zwykłym badaniu, i lekkie pieczenie od kwasu octowego przez kilka sekund. Biopsja, jeśli jest potrzebna, daje krótki skurcz podobny do bólu miesiączkowego.
W którym dniu cyklu robi się kolposkopię?
Od 8 do 14 dnia, licząc od pierwszego dnia miesiączki. W trakcie miesiączki badania się nie wykonuje. Po menopauzie dzień nie ma znaczenia.
Jak przygotować się do kolposkopii?
Na dobę–dwie przed odstawić współżycie, tampony, irygacje i globulki dopochwowe. Zabrać wynik cytologii, test na HPV i poprzednie opisy kolposkopii, jeśli były.
Czy można zrobić kolposkopię w ciąży?
Tak, badanie jest bezpieczne na każdym etapie ciąży. Wycinek pobiera się tylko przy poważnym podejrzeniu, a leczenie zmian zwykle odkłada się na po porodzie.
Ile czeka się na wynik biopsji?
Badanie histopatologiczne jest zwykle gotowe w 7–14 dni. Sam opis kolposkopii dostaje się od razu po wizycie.
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.
