Kiedy pierwsze USG w ciąży i ile ich będzie

Kiedy ma sens pierwsze badanie

Przed szóstym tygodniem liczonym od pierwszego dnia ostatniej miesiączki nie ma po co się umawiać: pęcherzyk ciążowy jest jeszcze za mały i jedyne, co można usłyszeć, to „proszę przyjść za tydzień”. Rozsądny termin pierwszego USG to 6–9 tydzień.

W tym czasie badanie odpowiada na cztery pytania i wszystkie cztery są ważne właśnie teraz:

• czy ciąża jest w macicy — czy nie jest pozamaciczna;
• ile jest płodów — a jeśli dwa, czy mają jedno łożysko: to przesądza o całym dalszym prowadzeniu ciąży i daje się ustalić tylko w pierwszym trymestrze;
• czy jest czynność serca — pojawia się około 6 tygodnia;
• dokładny wiek ciąży — z długości ciemieniowo-siedzeniowej zarodka. Do 14 tygodnia to najpewniejszy sposób datowania ciąży, a od tej daty liczą się wszystkie kolejne badania.

Ostatni punkt tłumaczy, dlaczego nie warto zwlekać. Termin liczony z miesiączki myli się o tydzień i więcej u każdej kobiety z nieregularnym cyklem albo późną owulacją. Przy źle ustalonym wieku ciąży okno badania pierwszego trymestru można po prostu przegapić.

Harmonogram badań na całą ciążę

W Polsce terminy są przypisane do tygodni sztywno: każde badanie odpowiada na pytanie, na które odpowiedź widać tylko w jego oknie. Przegapione okno się nie przenosi — tego, co ocenia się w dwunastym tygodniu, w szesnastym już nie widać.

Trzy badania — w 11–14, 18–22 i 27–32 tygodniu — są częścią standardu opieki okołoporodowej i przysługują w ramach NFZ. Wczesne USG do dziesiątego tygodnia i badanie przed porodem są zalecane dodatkowo; w gabinecie prywatnym wykonuje się je zwykle u wszystkich.

Dlaczego okna 11+0 – 13+6 nie da się przesunąć

To jedyne badanie w całej ciąży, którego granice podaje się z dokładnością do dnia. Powód leży w tym, co się mierzy: przezierność karkowa to cienka warstwa płynu pod skórą karku płodu. Przed jedenastym tygodniem jest za mała, żeby ją zmierzyć, po czternastym wchłania się sama. Ani przed, ani po nie ma czego mierzyć.

Wyliczenie ryzyka składa się z trzech części: wieku, pomiarów z USG i białek z krwi — PAPP-A oraz wolnego β-hCG. Krew pobiera się w tym samym czasie, najczęściej w 11–12 tygodniu. Wynik nie jest rozpoznaniem, tylko prawdopodobieństwem: „1 do 5000” oznacza niskie ryzyko, „1 do 100” — powód, żeby porozmawiać o badaniu rozstrzygającym, najczęściej o teście NIPT z krwi matki albo o amniopunkcji.

Jeśli wiek ciąży policzony z miesiączki myli się o tydzień, pacjentka przychodzi „w dwunastym tygodniu”, a w USG ma dziesiąty — i trzeba przyjść drugi raz. To jest najbardziej praktyczny argument za wczesnym USG.

Badanie w 18–22 tygodniu

Najdokładniejsze w całej ciąży i najdłuższe — nawet czterdzieści minut. Płód jest już ukształtowany, ale wciąż na tyle mały, żeby zmieścić się w polu widzenia w całości, i na tyle ruchliwy, żeby dało się go obejrzeć ze wszystkich stron. Ocenia się według listy: cztery jamy serca i odchodzące naczynia, struktury mózgu, twarz i profil, kręgosłup, powłoki brzucha, żołądek, nerki i pęcherz, kości kończyn.

Tu też mierzy się długość szyjki macicy — krótka szyjka w tym okresie jest najlepszym zwiastunem porodu przedwczesnego i jedyną rzeczą, na którą jeszcze można wpłynąć.

Jeśli dziecko leży niewygodnie i części narządów nie udało się obejrzeć, wyznacza się powtórkę za tydzień albo dwa. To zwykła sytuacja, a nie znak, że coś znaleziono.

Bezpieczeństwo i częstość

Ultrasonografia nie używa promieniowania jonizującego, a przez dziesięciolecia stosowania nie wykazano szkodliwości dla płodu. Obowiązuje zasada „tak mało, jak to rozsądnie osiągalne”: badanie wykonuje się ze wskazań, a nie po to, żeby zobaczyć, jak dziecko sobie radzi.

Osobno o „USG na pamiątkę” w 3D i 4D w galeriach handlowych: to nie jest badanie medyczne, nikt go nie opisuje i za nic nie odpowiada. Obraz przestrzenny bywa przy tym przydatny i na zwykłej wizycie — na przykład przy ocenie twarzy albo kręgosłupa — ale jako część badania, nie zamiast niego.

Do USG w gabinecie prywatnym skierowanie nie jest potrzebne, ubezpieczenie NFZ też nie. Poprzednie opisy warto przynieść ze sobą: porównanie znaczy więcej niż pojedynczy pomiar, a wzrastanie płodu ocenia się właśnie w dynamice.

Krótko, w pytaniach

Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.