Kiedy widać serduszko na USG i co zrobić, gdy jeszcze go nie ma

W którym tygodniu widać serduszko

Tygodnie ciąży liczy się od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, a nie od zapłodnienia. Na ekranie czynność serca wygląda jak szybkie migotanie wewnątrz zarodka — w tym momencie sam zarodek ma zaledwie 2–5 mm. Całość — kiedy pojawia się pęcherzyk ciążowy, pęcherzyk żółtkowy i zarodek — opisałam w artykule kiedy widać ciążę na USG.

Przez brzuch wszystko widać mniej więcej tydzień później: głowica jest dalej od macicy i drobne szczegóły giną. Dlatego na wczesnym etapie badam przezpochwowo — jest to bezpieczne dla ciąży.

Dlaczego w 6. tygodniu serduszka może nie być widać

• Ciąża jest młodsza, niż wynika z kalendarza. To najczęstsza przyczyna. Jeśli owulacja była później niż w 14. dniu albo cykl trwa dłużej niż 28 dni, ciąża jest „młodsza” o kilka dni, a na tym etapie każdy dzień zmienia obraz.
• Badanie wykonano przez brzuch. Przy takim dostępie serduszko widać około tygodnia później.
• Przeszkadza położenie macicy albo mięśniak. Obraz jest gorszy i małego zarodka nie udaje się dobrze uwidocznić.
• Ciąża przestała się rozwijać. Tak bywa, ale na podstawie jednego badania na wczesnym etapie taki wniosek wyciąga się tylko przy ściśle określonych warunkach — opisuję je niżej.

Kiedy brak czynności serca uznaje się za ostateczny

Kryteria są celowo ostre — żeby wykluczyć pomyłkę w chcianej ciąży:

• długość zarodka (CRL) 7 mm lub więcej, a czynności serca nie ma;
• średnia średnica pęcherzyka ciążowego 25 mm lub więcej, a zarodka nie ma;
• dwa tygodnie po USG, w którym był pęcherzyk ciążowy bez pęcherzyka żółtkowego, nadal nie ma zarodka z czynnością serca;
• 11 dni po USG, w którym był pęcherzyk ciążowy z pęcherzykiem żółtkowym, nadal nie ma zarodka z czynnością serca.

Wszystko, co nie spełnia tych warunków, to „podejrzenie”, a nie rozpoznanie, i wymaga badania kontrolnego. Rozpoznanie ciąży obumarłej zwykle potwierdza drugi lekarz albo powtórne USG.

Jakie tętno zarodka jest prawidłowe

W pierwszych dniach serce zarodka bije stosunkowo wolno, potem częstość szybko rośnie, około 9. tygodnia osiąga szczyt, a następnie nieco spada.

Dolna granica jest ważniejsza niż górna: do 6+2 tygodnia za prawidłowe uznaje się 100 uderzeń na minutę i więcej, od 6+3 do 7+0 — 120 i więcej. Wolniejszy rytm to nie rozpoznanie, tylko powód do powtórzenia USG za 7–10 dni: często w tym czasie tętno się wyrównuje, zwłaszcza gdy ciąża jest w rzeczywistości młodsza.

Z tętna nie da się odczytać płci dziecka — to mit: w pierwszym trymestrze nie ma różnicy między chłopcami a dziewczynkami.

Widać czy słychać

We wczesnym USG serduszko się widzi, a nie słyszy. Tętno mierzę na podstawie ruchu na ekranie, w tak zwanym trybie M. „Dźwięk serca” daje doppler pulsacyjny; w pierwszym trymestrze nie włącza się go bez potrzeby — tak zaleca międzynarodowe towarzystwo ultrasonografii w położnictwie ISUOG. Nie wpływa to na dokładność badania.

Co to oznacza dla ciąży

Gdy w USG widać pęcherzyk ciążowy w macicy, zarodek i czynność serca, można powiedzieć trzy rzeczy: ciąża jest wewnątrzmaciczna, rozwija się, a jej wiek ustalono na podstawie wielkości zarodka dokładniej niż z kalendarza. Od tego momentu ryzyko utraty ciąży jest wyraźnie mniejsze niż wcześniej. Dalej — zwykła opieka; jak wygląda w Polsce, opisałam w artykule o pierwszym USG i kalendarzu badań.

Kiedy nie czekać na badanie kontrolne

• silny ból w podbrzuszu, zwłaszcza po jednej stronie, albo ból barku;
• obfite krwawienie — podpaska przemaka w ciągu godziny;
• osłabienie, zawroty głowy, omdlenie.

Przy takich objawach pomoc jest potrzebna tego samego dnia: dzwoń pod 112 albo jedź na szpitalny oddział ratunkowy. Skąpe plamienie na wczesnym etapie zdarza się często i nie zawsze jest groźne, ale warto powiedzieć o nim lekarzowi, nie czekając na wyznaczony termin.

Jak to wygląda u mnie

Podczas wczesnego USG ciąży sprawdzam, gdzie znajduje się pęcherzyk ciążowy, mierzę zarodek, liczę tętno i ustalam wiek ciąży. Jeśli z kalendarza wynika mniej niż sześć tygodni, uprzedzam, że serduszka może jeszcze nie być widać — żeby pusty ekran nie stał się powodem do paniki. Opis badania dostajesz od razu.

• USG ciąży do 10. tygodnia — 250 zł;
• konsultacja dla kobiet w ciąży — 300 zł.

Przyjmuję w Warszawie, na Targówku, przy ul. Głębockiej 9/U1. Skierowanie ani ubezpieczenie nie są potrzebne. Zgłoszenie można zostawić na stronie umawiania wizyty — oddzwonię i ustalimy termin.

Krótko, w pytaniach

Źródła

Źródła pierwotne, na których opiera się ten tekst. Linki otwierają się w nowej karcie.

1. Doubilet PM et al. Diagnostic Criteria for Nonviable Pregnancy Early in the First Trimester. N Engl J Med 2013;369:1443–1451kryteria, według których brak czynności serca uznaje się za ostateczny, a według których — za powód do powtórzenia USG
2. NICE guideline NG126: Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial managementNICE, Wielka Brytania — kiedy i po ilu dniach powtarza się USG, gdy czynności serca jeszcze nie widać
3. Doubilet PM, Benson CB. Embryonic heart rate in the early first trimester: what rate is normal? J Ultrasound Med 1995;14:431–434jaka częstość pracy serca zarodka jest prawidłowa przed 7. tygodniem
4. ISUOG Practice Guidelines (updated): performance of 11–14-week ultrasound scan. Ultrasound Obstet Gynecol 2023;61:127–143zalecenia ISUOG — bezpieczeństwo USG w pierwszym trymestrze i dlaczego dopplera na wczesnym etapie nie stosuje się bez potrzeby

Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.