Ciąża pozamaciczna: kiedy i jak widać ją na USG
Ciąża pozamaciczna to około jednej na sto ciąż i najczęstsza przyczyna zgonów w pierwszym trymestrze — dlatego przy dodatnim teście i pustej macicy nikt nie każe czekać. Poniżej, co widać na USG, dlaczego jedno badanie zwykle nie wystarcza i przy jakich objawach nie umawia się wizyty.
Czym jest ciąża pozamaciczna
To ciąża, która zagnieździła się poza jamą macicy. W ponad 90 procent przypadków w jajowodzie, rzadziej w jajniku, szyjce macicy, bliźnie po cięciu cesarskim albo w jamie brzusznej. Taka ciąża nie może się rozwijać i nie da się jej przenieść do macicy.
Ryzyko polega na tym, że rosnący zarodek rozciąga jajowód, aż ten pęka. Wtedy dochodzi do krwotoku do jamy brzusznej. Cała diagnostyka służy temu, żeby rozpoznać ciążę pozamaciczną, zanim to nastąpi.
Objawy i kiedy się pojawiają
Najczęściej między 6 a 8 tygodniem, czasem zanim kobieta zdąży się zorientować, że jest w ciąży. Typowy zestaw to:
- jednostronny ból podbrzusza, początkowo tępy, potem coraz ostrzejszy;
- plamienie albo krwawienie, zwykle skąpe i ciemne, inne niż miesiączka;
- opóźniona miesiączka i dodatni test ciążowy;
- ból przy oddawaniu moczu lub stolca, uczucie parcia.
Ból barku i łopatki oraz zawroty głowy to już objawy krwawienia do jamy brzusznej: krew podrażnia przeponę, a ta oddaje ból do barku. To sytuacja naglaca.
Co widać na USG i od kiedy
USG przezpochwowe zwykle pozwala rozpoznać ciążę pozamaciczną od 5–6 tygodnia. Badanie ocenia się w komplecie, nie po jednym objawie:
| Co ocenia lekarz | Co to znaczy |
|---|---|
| Pusta jama macicy | Przy hCG powyżej progu i pustej macicy ciąża jest gdzieś indziej, dopóki nie udowodni się inaczej |
| Zmiana w przydatkach | Pierścień z jasną obwódką obok jajnika — najczęstszy obraz ciąży jajowodowej; czasem widać w nim pęcherzyk żółtkowy albo zarodek |
| Wolny płyn w zatoce Douglasa | Niewielka ilość bywa prawidłowa; dużo płynu o gęstej echogeniczności sugeruje krwawienie |
| Pseudopęcherzyk ciążowy | Płyn w jamie macicy, który wygląda jak pęcherzyk ciążowy, ale nie ma pęcherzyka żółtkowego — pułapka, która zdarza się w ciąży pozamacicznej |
Jednoczesne stwierdzenie prawidłowej ciąży w macicy praktycznie wyklucza ciążę pozamaciczną — poza sytuacją po in vitro, gdzie ciąża jednoczesna w macicy i poza nią jest rzadka, ale możliwa.
Po co jest hCG
Samo USG nie zawsze rozstrzyga, dlatego bada się je razem z beta-hCG z krwi. Dwie rzeczy mają znaczenie.
Wartość progowa. Powyżej pewnego poziomu hCG prawidłowa ciąża w macicy powinna być już widoczna. Współczesne zalecenia przyjmują ten próg wysoko, około 3500 IU/l, właśnie po to, żeby nie pomylić się w drugą stronę i nie uznać za pozamaciczną ciąży, która jest po prostu młodsza, niż wynikało z dat.
Dynamika. W prawidłowej wczesnej ciąży hCG rośnie w ciągu 48 godzin co najmniej o połowę. Wzrost wolniejszy, brak wzrostu albo powolny spadek przemawiają za ciążą nieprawidłową — pozamaciczną albo poronieniem — ale same w sobie nie mówią, którą z nich.
Ciąża o nieznanej lokalizacji
Tak nazywa się sytuacja, w której test jest dodatni, macica pusta, a poza macicą też nic nie widać. To nie jest rozpoznanie, tylko etap: w około połowie przypadków okazuje się, że ciąża jest prawidłowa i po prostu za wczesna.
Postępowanie polega na powtarzaniu hCG co 48 godzin i kontrolnym USG za kilka dni, przy zaleceniu natychmiastowego zgłoszenia się, jeśli pojawi się ból lub krwawienie. Ten schemat nie jest zwlekaniem — jest jedynym sposobem, żeby nie leczyć ciąży, która okaże się prawidłowa.
Jak się leczy
Wybór zależy od stanu pacjentki, poziomu hCG, wielkości zmiany i tego, czy jest krwawienie do jamy brzusznej:
- Postępowanie wyczekujące — przy niskim i spadającym hCG, bez objawów: część ciąż pozamacicznych zanika sama, pod ścisłą kontrolą.
- Metotreksat — lek podawany w zastrzyku, zatrzymuje wzrost tkanki ciążowej. Możliwy przy stabilnym stanie i spełnionych kryteriach.
- Operacja — laparoskopia, czasem z usunięciem jajowodu. Konieczna przy pęknięciu, krwawieniu albo gdy leczenie zachowawcze się nie powiodło.
Przy grupie krwi Rh-ujemnej podaje się immunoglobulinę anty-D.
Co zwiększa ryzyko
U połowy kobiet z ciążą pozamaciczną nie ma żadnego z tych czynników — ich obecność zmienia czujność, a nie rozpoznanie.
- przebyta ciąża pozamaciczna;
- przebyte zapalenie przydatków, zwłaszcza chlamydiowe;
- operacje jajowodów, w tym po podwiązaniu;
- endometrioza;
- ciąża po zapłodnieniu pozaustrojowym lub stymulacji owulacji;
- zajście w ciążę z wkładką wewnątrzmaciczną;
- palenie papierosów.
Krótko, w pytaniach
Czy ciążę pozamaciczną widać na USG?
Tak, zwykle od 5–6 tygodnia w badaniu przezpochwowym: pusta jama macicy przy hCG powyżej progu, zmiana obok jajnika, czasem wolny płyn. Rozpoznanie stawia się na podstawie USG razem z oznaczeniem hCG, rzadko po jednym badaniu.
Czy ciąża pozamaciczna zawsze boli?
Nie. Na początku może nie dawać objawów albo dawać tylko skąpe plamienie. Ból pojawia się zwykle między 6 a 8 tygodniem i narasta.
Co znaczy pusta macica przy dodatnim teście?
Trzy możliwości: ciąża jest za wczesna, jest to ciąża o nieznanej lokalizacji albo ciąża pozamaciczna. Rozróżnia się je, powtarzając hCG co 48 godzin i wykonując kontrolne USG.
Czy po ciąży pozamacicznej można zajść w ciążę?
Tak. Większość kobiet zachodzi później w prawidłową ciążę, także po usunięciu jednego jajowodu. Ryzyko powtórzenia jest jednak podwyższone, dlatego następną ciążę potwierdza się USG wcześnie, około 6 tygodnia.
Tekst opisuje ogólne zasady i nie zastępuje konsultacji. Terminy i wskazania są indywidualne — ustala się je na wizycie, na podstawie wywiadu i wyników badań.